Afrikaanse varkenspest (AVP) in Europa

Meer meldingen van Afrikaanse varkenspest (AVP) in Europa

December 2016 - Afrikaanse varkenspest (AVP) lijkt steeds dichter bij Nederland te komen. Afrikaanse varkenspest komt oorspronkelijk voornamelijk voor in Afrika ten zuiden van de Sahara, maar de laatste jaren komen er steeds meer meldingen van de ziekte in Oost-Europa.

Virusziekte met ernstig verloop

Afrikaanse varkenspest is een virusziekte met vaak een ernstig verloop waar alleen varkens en wilde zwijnen gevoelig voor zijn. Na besmetting met het virus kan het twee tot tien dagen duren voordat er symptomen zichtbaar worden. Afhankelijk van het ziekmakend vermogen van het virus sterft 30% tot 100% van de besmette dieren.

Verschijnselen Afrikaanse varkenspest

Bekende verschijnselen zijn: gebrek aan eetlust, slappe varkens, rode huid, ontstoken oogslijmvliezen, braken, (bloederige) diarree en koorts. Daarnaast kan de huid blauw verkleuren, kunnen huiddelen afsterven (zwarte verkleuringen) en kunnen er bloedingen optreden. Bij zeugen kan bovendien abortus optreden. Plotselinge sterfte, zonder voorafgaande waar te nemen ziekteverschijnselen, kan ook optreden.

De verschijnselen kunnen veel lijken op die van klassieke varkenspest. Beide ziekten zijn dan ook moeilijk van elkaar te onderscheiden.

Varkens die het virus bij zich dragen

Varkens kunnen de acute fase overleven en lijken dan weer te herstellen, maar kunnen vervolgens lang drager van het virus blijven (van enkele maanden tot levenslang) en daardoor opnieuw virus uitscheiden en andere dieren besmetten. Ook kunnen de ziekteverschijnselen later weer terugkomen.

Verspreiding

Het virus verspreidt zich direct van dier naar dier en indirect via besmette materialen, en kan ook makkelijk in de voederketen terechtkomen via voedsel- of slachtafval van besmette varkens. Teken (speciaal een zachte teek, Ornithodoros moubata, waarin het virus zich ook vermeerdert, die echter niet in Europa voorkomt) en mogelijk bijtende vliegen, kunnen in principe een rol spelen. Dit is echter in Oost-Europa nog niet aangetoond. Met internationale maatregelen en alertheid van varkenshouderijen wordt getracht verdere verspreiding van de ziekte te voorkomen. Sinds 2007 telt AVP verschillende uitbraken in het oostelijke deel van Europa.

Geschiedenis Afrikaanse Varkenspest in Europa

De eerst bekende uitbraak van AVP buiten Afrika was in 1957 in Portugal, nadat varkens in de buurt van Lissabon gevoerd waren met vliegtuigafval. Hoewel deze uitbraak vrijwel zeker uitgeroeid was, volgde er in 1960 een nieuwe uitbraak in dezelfde regio. Tot midden jaren ’90 bleef AVP voortdurend aanwezig op het Iberisch schiereiland. Tussen 1964 en 1986 stak AVP ook in andere Europese landen de kop op (zie tabel 1). In Sardinië is AVP sinds de eerste uitbraak in 1978 niet meer weggeweest, terwijl de ziekte in de andere landen wel werd uitgeroeid. In al die tijd vond er geen verspreiding vanuit Sardinië naar het vaste land van Europa plaats.

tabel1.jpg

Afrikaans varkenspest sinds 2007 in Oost-Europa

In juni 2007 werd AVP in Georgië (Kaukasus regio) vastgesteld. Dit werd waarschijnlijk veroorzaakt door het voeren van besmet varkensvlees uit het zuidoosten van Afrika. Vanaf juli 2007 verspreidde het virus zich vervolgens naar een groot deel van Georgië en omliggende gebieden (Abchazië en Armenië). Later in 2007 werd AVP ook vastgesteld bij wilde zwijnen in Tsjetsjenië (Rusland). In 2008 was AVP nog steeds aanwezig in Georgië en Armenië en verspreidde zich naar Azerbeidjan, Noord-Ossetië (Rusland, ten noorden van Georgië) en vervolgens naar Orenburg in Rusland (1000 km van elkaar). Afrikaanse varkenspest is eind 2016 nog steeds aanwezig in Rusland.

In 2010 en 2011 werd AVP wederom vastgesteld in Armenië. In 2012 zijn de eerste uitbraken vastgesteld in Oekraïne en in 2013 in Belarus. Litouwen rapporteerde AVP in januari 2014 (in wilde zwijnen). Vervolgens werd de ziekte geconstateerd in Polen in februari, in Letland in juni en in Estland in september 2014. Analyse van de genetische achtergrond van de aangetroffen virussen bevestigde dat AVP vanuit Rusland naar deze landen werd verspreid.

Huidige situatie, preventie en bestrijding

Sinds 2015-2016 handhaaft en verspreidt AVP zich in Rusland, Oekraïne, Estland, Letland, Litouwen en het oostelijke deel van Polen. Daarnaast werd AVP in 2016 vastgesteld in Moldavië.

Door preventieve en bestrijdingsmaatregelen trachten individuele landen en de EU om besmettingen te voorkomen en uit te bannen. Daarnaast geldt een dringend advies aan varkenshouders (en erfbetreders) om hygiënemaatregelen in acht te nemen, geen afval aan hun dieren te voeren (sinds 1986 in Nederland ook verboden), hun varkens goed te monitoren en actie te ondernemen wanneer dieren ziekteverschijnselen vertonen.

Aangifteplichtig, bestrijdingsplichtig

Wanneer er een verdenking is van AVP, dan moet dat gemeld worden aan de overheid (aan de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit, NVWA); de overheid is vervolgens, na bevestiging van de diagnose, wettelijk verplicht om de ziekte te bestrijden, net als bij klassieke varkenspest. In het geval van sterfte van varkens en nog geen directe verdenking van AVP, is er een optie om in het kader van ‘early warning’ sectie te laten doen bij de Gezondheidsdienst voor Dieren of door een daarvoor aangewezen en erkende dierenartsenpraktijk. Als het sectiebeeld toch aan AVP doet denken, zal de patholoog dit als verdenking melden bij de NVWA.

Rol van Wageningen Bioveterinary Research

Wageningen Bioveterinary Research beschikt over geaccrediteerde testen om bij verdenking AVP te bevestigen of uit te sluiten. Ook wanneer er een verdenking van klassieke varkenspest is, zal er altijd op AVP getest worden, omdat de bijbehorende ziekteverschijnselen weinig van elkaar verschillen.