Berenklauw - Wat  kun je doen tegen Reuzenberenklauw? (Heracleum mantegazzianum)

Dossier

Berenklauw - Wat te doen met Reuzenberenklauw?

Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum) kan veel overlast veroorzaken. Deze berenklauw verdringt inheemse plantensoorten en bevat stoffen die bij beschadiging tot ernstige brandwonden kunnen leiden. De reuzenberenklauw komt vooral voor langs waterlopen, wegen en spoorwegen en kan wel 3-5 meter hoog worden. Hoe ga je om met deze plant en hoe voorkom je verspreiding en gezondheidsrisico’s?

Hoe herken je de Reuzenberenklauw?

Meest opvallend aan deze berenklauw is de grootte: planten kunnen 3-5 meter hoog worden. De stengels zijn 5-10 cm in doorsnede en purper gevlekt. De bladeren kunnen tot 3 meter lang worden met diepe veervormige insnijdingen.
Klik op de foto voor een vergroting

Wat is het verschil met de Gewone Berenklauw?

Gewone Berenklauw (Heracleum sphondylium) Bron: Wikipedia

De Gewone Berenklauw (Heracleum sphondylium) komt van nature voor in Europa. Het is een vaste plant die circa 90-150 cm hoog wordt en veel voorkomt in ruige graslanden, wegbermen, langs dijken, struweelranden en ruigten. De plant is ruw behaard met geveerde bladeren, met vijf tot soms negen deelbladen met vaak een gelobde bladrand. De gewone berenklauw bloeit van juni tot oktober met witte bloemen in schermen. Aanraking kan bij gevoelige mensen huidirritatie veroorzaken, maar de effecten zijn veel minder sterk dan bij Reuzenberenklauw.

Praktische tips:

Voor kleine groeiplaatsen en tuinen:

Heeft u Reuzenberenklauw in uw tuin dan mag u die laten staan, maar u moet wel voorkomen dat er zaden worden gevormd waardoor de planten zich kunnen verspreiden. Het verwijderen van de planten is de meest effectieve maatregel om verspreiding naar de omgeving en gezondheidsschade te voorkomen.

Draag altijd beschermende kleding die het hele lichaam bedekt (laarzen, handschoenen en regenpak). Ook de ogen moeten goed beschermd zijn.

  1. Steek de plant 15-20 cm onder de grond af; dit is net onder het groeipunt (indien nodig enkele keren in het seizoen herhalen). Dit is de meest effectieve methode.
  2. Afmaaien is ook een optie; dit moet meerdere keren (minimaal 5 keer) per groeiseizoen herhaald worden;
  3. Voer de plantenresten af met het groenafval;
  4. Wie dit verantwoord vindt kan eventueel een wettelijk toegestaan onkruidbestrijdingsmiddel toepassen aan het begin van het groeiseizoen (mei).

Een uitgebreidere uitleg bij "Hoe kun je Reuzenberenklauw bestrijden?"

Voor grote groeiplaatsen:

  1. Breng als terreinbeheerder in kaart waar de plant voorkomt
  2. Bij groeiplaatsen die de gemeentegrens overschrijden: stem de aanpak af met de buurgemeente
  3. Maai de plekken waar de planten voorkomen meerdere keren per seizoen en voer het maaisel af als groenafval. Herhaling gedurende meerdere jaren is nodig totdat de zaadvoorraad in de bodem is uitgeput;
  4. Combineer met andere bestrijdingsmethoden. Intensieve begrazing is een veel gebruikte methode voor de bestrijding van grote groeiplaatsen
  5. Monitor en evalueer de bestrijdingsmethode en pas deze zo nodig aan

Een uitgebreidere uitleg bij "Hoe kun je Reuzenberenklauw bestrijden?"

Meer over de Reuzenberenklauw:

Waar komt de Reuzenberenklauw vandaan?

Bron: wikipedia

De Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum) kwam oorspronkelijk niet in Nederland voor, maar is in de 19e eeuw als tuinplant naar Europa gehaald. De soort komt oorspronkelijk voor in het bergachtige gebied van zuidwest Azië (de Kaukasus). In Nederland is de soort ruim 150 jaar geleden als sierplant geïntroduceerd en is daarna op grote schaal verwilderd. Inmiddels is het een algemeen voorkomende soort, vooral in stedelijk gebied, aan de binnenduinrand en in kleigebieden.

Wat zijn de risico's?

De Reuzenberenklauw kan verschillende negatieve effecten en overlast veroorzaken.

Risico's voor natuur

Door de snelle groei in het vroege voorjaar en het gesloten bladerdek, worden inheemse plantensoorten verdrongen. Oevers en taluds worden instabieler door verdringing van de ondergroei, vooral in de winterperiode als de bodem onbedekt is.

Risico's voor de gezondheid

De plant scheidt bij beschadiging stoffen (furocoumarinen) af die onder invloed van zonlicht brandblaren op de huid veroorzaken. De aangetaste huid kan lange tijd gevoelig blijven voor zonlicht (ultraviolet licht). Het meeste risico lopen mensen die beroepsmatig met reuzenberenklauw in aanraking komen. Er zijn ook gevallen bekend waarbij huisdieren soortgelijke verschijnselen kregen nadat ze met de reuzenberenklauw in aanraking waren geweest.

Draag altijd beschermende kleding die het hele lichaam bedekt (laarzen, handschoenen en regenpak). Ook de ogen moeten goed beschermd zijn.

Hoe verspreidt de Reuzenberenklauw zich?

De groei start in het vroege voorjaar rond eind maart, begin april en in het eerste jaar wordt alleen blad en een penwortel aangemaakt.

Reuzenberenklauw

In het tweede jaar kan de plant al gaan bloeien, maar meestal vindt de bloei pas plaats in het derde tot vijfde jaar. De plant bloeit in de periode juni-augustus met kleine witte bloempjes in grote schermen met een diameter tot ca. 80 cm.

20170611_133713-1000.jpg

Elke plant heeft meerdere bloemschermen en produceert gemiddeld 20.000 zaden maar uitschieters tot 100.000 zaden komen ook voor. De zaden belanden in de toplaag van de bodem op relatief korte afstand van de moederplant (<10m) en kunnen tot zeven jaar kiemkrachtig blijven. Verspreiding van zaden over grotere afstanden vindt voornamelijk plaats via open water of door menselijk handelen (maaien, grondtransport ed.).

Kun je verspreiding voorkomen?

Preventie is de meest kosten-effectieve aanpak van invasieve exoten. Voorkom dat de Reuzenberenklauw zaden kan vormen, bijvoorbeeld door vanaf begin mei regelmatig te maaien.

Voorkom ook dat werkzaamheden op of nabij plekken waar Reuzenberenklauw staat onbedoeld bijdragen aan een verdere verspreiding van de soort.

Zorgvuldig werken is belangrijk zodat er geen zaden via machines, kleding of grondtransport worden verspreid waardoor nieuwe haarden kunnen ontstaan. Controleer en reinig kleding en machines na uitvoering van de werkzaamheden.

uitgebloeide Reuzenberenklauw

Hoe kun je Reuzenberenklauw bestrijden?

Hoe eerder begonnen wordt met de bestrijding, hoe beter. In een vroeg stadium is de plant vaak nog wel weg te krijgen.

Afsteken bij de wortel

De meest effectieve bestrijdingsmethode is het afsteken van de plant bij de wortel. Het groeipunt van de plant bevindt zich ongeveer 15 tot 20 cm onder de grond, bovenaan een dikke penwortel. Vanaf dat punt maakt de plant de stengel en de bladeren aan. Door het groeipunt af te steken sterft de plant, maar dan moet die wel goed geraakt worden, zodat de groeipunt helemaal gescheiden wordt van de wortel. Deze arbeidsintensieve bestrijdingsmethode is vooral geschikt voor kleinere haarden.

Steek reuzenberenklauw 15-20 cm onder de grond af; dit is net onder het groeipunt
Steek reuzenberenklauw 15-20 cm onder de grond af; dit is net onder het groeipunt

Maaien en afvoeren

Maaien en afvoeren is een geschikte bestrijdingsmethode bij grotere groeiplaatsen. Belangrijk daarbij is dat al vroeg in het seizoen wordt begonnen (begin mei) en dat er gedurende het seizoen regelmatig wordt gemaaid, minimaal vijf keer per seizoen. Daarmee krijgen de planten geen kans versneld nieuwe scheuten te vormen en alsnog te gaan bloeien (noodbloei). Herhaling gedurende meerdere jaren is nodig totdat de zaadvoorraad in de bodem is uitgeput.

Begrazen door vee

Intensieve begrazing is een veel gebruikte en efficiënte methode voor de bestrijding van grote groeiplaatsen. Vooral schapen en geiten zijn hiervoor geschikt maar ook runderen en varkens kunnen worden ingezet. Dieren moeten over het algemeen wel even aan de plant wennen vanwege de stoffen die vrijkomen. Ook voor deze methode geldt dat herhaling gedurende meerdere jaren nodig is totdat de zaadvoorraad in de bodem is uitgeput.

Chemisch bestrijden

Reuzenberenklauw kan effectief worden bestreden met een onkruidbestrijdingsmiddel op basis van glyfosaat. Het beste moment voor toepassing is in het voorjaar (medio mei) als de bladeren zich hebben ontwikkeld en de planten nog goed bereikbaar zijn. Controle gedurende het seizoen op hergroei en ontkieming van nieuwe planten is noodzakelijk. In Nederland geldt een verbod op professioneel gebruik van bestrijdingsmiddelen buiten de landbouw (alle verharde en niet-verharde terreinen). Een aantal specifieke planten en insecten mogen nog wel gericht worden bestreden met een bestrijdingsmiddel wanneer dit noodzakelijk is voor de bescherming van de gezondheid van mens, dier of milieu. Dit geldt ook voor soorten die zijn opgenomen op de lijst van voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten; Reuzenberenklauw valt in die categorie.

Reuzenberenklauw bestrijden website.png

Ondersteuning - Wilt u advies als terreinbeheerder?

Het adviesteam van Wageningen University & Research kan u adviseren en ondersteunen bij de aanpak van invasieve exoten zoals de Reuzenberenklauw. De adviseurs hebben ervaring en zijn deskundig op het gebied van onkruidbestrijding. Ook zijn ze goed op de hoogte van de actuele situatie.

Neem contact op met onze expert:

Artikel: