Nieuws

Colistine-resistentie, overdraagbaar van dier naar mens?

Gepubliceerd op
4 december 2015

In China is gebleken dat vee een bron kan zijn voor resistentie tegen het antibioticum colistine. Colistine wordt beschouwd als een van de laatste behandelopties tegen resistente bacteriën in de gezondheidszorg. Op 19 november j.l. publiceerde een Chinese groep onderzoekers over deze belangrijke nieuwe bevinding in de microbiologie in het vooraanstaande wetenschappelijke tijdschrift : Lancet Infectious Diseases.

In het artikel beschrijven zij dat in China in E. coli geïsoleerd uit de mest van varkens een opvallende toename werd gezien in het voorkomen van colistine-resistentie. Het resistentiemechanisme werd door hen gekarakteriseerd; het bleek eenvoudig en snel overdraagbaar te zijn tussen bacteriën. Dit was nog niet eerder beschreven. Nader onderzoek liet zien dat vlees van varkens en kippen vaak positief was en dat deze vorm van resistentie ook bij ziekenhuispatiënten werd gevonden. Als bron hiervan werd de veehouderij gesuggereerd.  

Colistine als laatste redmiddel
Colistine is een antibioticum dat al decennia lang in de veehouderij wordt gebruikt voor behandeling en controle van E. coli-infecties bij biggen, kalveren en kippen. Bij de mens wordt colistine ingezet bij patiënten met ernstige infecties door Bijzonder Multi-Resistente Organismen (BRMO’s) zoals die werden gezien bij de uitbraak in het Maasstad ziekenhuis in 2011. Omdat dergelijke infecties in toenemende mate voorkomen, is colistine momenteel een zeer belangrijk “last resort” middel voor de mens geworden. Om deze reden adviseerde de gezondheidsraad in 2011 al om het gebruik van colistine in de veehouderij te beperken.  

Gebruik colistine in Nederland verminderd
Het gebruik in de Nederlandse veehouderij is daarna ook afgenomen en colistine-resistentie in bacteriën van dieren wordt slechts incidenteel waargenomen. Alleen in speenbiggen wordt colistine nog regelmatig ingezet, omdat er geen goede alternatieven zijn voor behandeling van speendiarree.  

Wereldwijd belang
China is behalve de grootste producent van pluimvee en varkens van de wereld, ook een van de grootste gebruikers van colistine in deze dieren.
De onderzoekers leggen een verband tussen de veelvuldige inzet van colistine in China en het vóórkomen van deze nieuwe overdraagbare resistentie-variant in mensen, vlees en dieren. Omdat de overdracht erg gemakkelijk gaat en deze vorm in 2015 al in mensen in andere Zuid-Aziatische landen is waargenomen, noemen de onderzoekers hun bevinding “of global significance”. Het dreigbeeld van pan-resistentie en dus niet meer behandelbare ziekteverwekkers bij mensen is helaas reëel. Wat ook reëel is, is dat de veehouderij en de voedselketen hier een bijdrage aan kan leveren in geval van het veelvuldig voorkomen van deze resistentie bij dieren.  
Een snelle screening door Deense referentielaboratoria van gegevens over een 3000-tal E. coli-stammen in een database leverde zes positieve gevallen op. Dat betrof één stam uit een bloedkweek van de mens en vijf stammen uit geïmporteerd voedsel. Dit betekent dat ook in Nederland waakzaamheid is geboden.

Preventie
In Nederland zal het gebruik van colistine in dieren nogmaals onder de loep moeten worden genomen. China is ver weg, maar de kans op insleep van een dergelijke resistentie is op termijn lastig te voorkomen. Belangrijk is het om de specifieke selectieve antibioticumdruk door gebruik van colistine zoveel als mogelijk weg te nemen. Dit moet voorkómen dat er na introductie een snelle selectie en verspreiding kan optreden. Ook zal er zowel in E. coli uit de mest van dieren als in stammen uit vlees en andere voedingsmiddelen nauwkeurig moeten worden gekeken naar het voorkomen van dit resistentiemechanisme.

Nederland loopt nu voorop in maatregelen om dit soort calamiteiten in de veehouderij te voorkomen. Het is de vraag  of dat voldoende is en of de ons omringende landen dit onderwerp ook zo prominent op de agenda hebben staan en net zo pro-actief aanpakken.