Gieren in Afrika ernstig bedreigd - aantallen nemen snel af

Nieuws

Gieren in Afrika ernstig bedreigd - aantallen nemen snel af

Gepubliceerd op
19 juni 2015

In een onderzoek, dat onlangs in Conservation Letters is gepubliceerd, presenteren wetenschappers uit Europa, Afrika en Noord-Amerika voor het eerst cijfers over de sterke afname van meerdere soorten gieren in Afrika. Ze concluderen dat deze soortgroep snel afneemt in heel Afrika, zelfs in beschermde gebieden, en dat de meeste Afrikaanse gieren nu "ernstig bedreigd" zijn. Eén van de auteurs is Alterra-onderzoeker Ralph Buij.

Gieren zijn essentieel voor een gezond ecosysteem; zonder hen worden karkassen vaker geconsumeerd door aas-etende zoogdieren zoals honden en jakhalzen. Dit kan de kans op overdracht van ziekten aanzienlijk vergroten, met mogelijk ernstige gevolgen voor de volksgezondheid.

Foto: Ralph Buij

Meerdere bedreigingen

Het duurt enkele jaren voordat langlevende gieren tot wasdom komen, en ze produceren slechts één of enkele nakomelingen om de 1-2 jaar. Als gevolg hiervan zijn populaties erg gevoelig voor sterfte onder volwassen vogels. De studie geeft aan dat Afrikaanse gieren binnen drie generaties met 70% tot 97% in aantal afnamen. Dit tijdsinterval wordt door de International Union for the Conservation of Nature (IUCN) als maat gebruikt bij statusbeoordelingen met betrekking tot de instandhouding van planten- en diersoorten. Omdat zes van de acht soorten gieren grotendeels of alleen voorkomen in Afrika, en binnen drie generaties met minimaal 80% in aantal zijn afgenomen, worden ze als 'Critically Endangered’ (ernstig bedreigd) gekwalificeerd onder de mondiale criteria van de IUCN. Continentale afnames van gierenpopulaties zijn al eerder beschreven voor vier Aziatische giersoorten. Terwijl de Aziatische gieren grotendeels zijn afgenomen als gevolg van blootstelling aan de ontstekingsremmer Diclofenac, dat wordt gebruikt voor de behandeling van vee, worden Afrikaanse gieren geconfronteerd met meerdere bedreigingen waaronder incidentele en opzettelijke vergiftiging, de illegale handel voor traditionele geneeskunde, stroperij voor bushmeat, sterfte door hoogspanningslijnen en windturbines, habitatverandering en afname van voedselbeschikbaarheid.

Wageningen UR_GierenInAfrika_Infographic_20160107-07.png

Toename van de kosten voor de gezondheidszorg

Ralph Buij: "Zo’n sterke afname van gieren is bijzonder verontrustend, omdat ze een essentieel onderdeel zijn van een gezond milieu. In grote delen van Afrika verwijderen gieren iedere dag grote hoeveelheden aas en leveren als zodanig een zeer belangrijke ecosysteemdienst, niet alleen op het platteland maar ook in stedelijke gebieden. Als zij dat niet doen worden rottende karkassen de centra voor de verspreiding van ziekten. In het Indiase subcontinent resulteerde de afname van de aantallen gieren in een sterke toename van de aantallen straathonden, die nu de belangrijkste consumenten zijn van karkassen van vee in de stedelijke gebieden. Hierdoor nam het aantal gevallen van bijvoorbeeld hondsdolheid enorm toe. Dit resulteerde in India tussen 1993 en 2006 in een geschatte toename van de kosten voor de gezondheidszorg van maar liefst 34 miljard dollar."

Vergiftiging

Foto: André Botha

De nieuwe studie geeft aan dat vergiftiging de grootste (kwantificeerbare) bedreiging voor gieren is, goed voor 61% van alle gemelde sterfgevallen. Afrikaanse gieren zijn vaak de onbedoelde slachtoffers van incidenten van vergiftiging, waarbij karkassen met landbouwbestrijdingsmiddelen door veehouders worden uitgelegd. Dit wordt gedaan om bijvoorbeeld leeuwen te doden, vaak als vergelding na predatie van vee. Maar de studie toont ook aan dat de recente snelle stijging van de olifanten- en neushoornstroperij in heel Afrika heeft geleid tot een sterke stijging van de sterfte bij gieren. Stropers leggen namelijk steeds vaker vergiftigd aas uit speciaal gericht op het doden van gieren, die door het rondcirkelen de locatie van gestroopte dieren onthullen.

Buij: "We stellen een reeks maatregelen voor, waaronder meer effectieve regulering van de invoer en verkoop van pesticiden en andere chemicaliën vaak gebruikt als gif tegen gieren en carnivoren. Dit komt niet alleen gieren ten goede, maar ook andere soorten die op deze manier gestroopt worden, en uiteindelijk ook de arme plattelandsbevolking die afhankelijk is van gieren voor de snelle verwijdering van karkassen en ander afval."