Nieuws

Hoogleraar en docenten ontwerpen samen practicum immunologie

Gepubliceerd op
22 april 2014

Een docentontwikkelteam werkt samen met immunologen van Wageningen University aan een lessenserie. Een practicum immunologie is niet voorbehouden aan universiteiten met chique labs, zegt hoogleraar Savelkoul. ‘Ik kan in een dag een Elisa-expert van je maken.’

In het zaaltje waar acht biologiedocenten pipetteren onder leiding van onderzoekers van Wageningen University, is het al snel wat benauwd. Hoogleraar Huub Savelkoul, verontschuldigt zich. Het practicum zal tot een uur of acht duren, en hij is er niet in geslaagd een echte practicumzaal te regelen. Noodgedwongen geeft hij de practica over vaccineren en allergie in de kleine vergaderruimte van zijn onderzoeksgroep. Het keukentje met koffiezetapparaat is tijdelijk de spoelruimte. De docenten zitten er niet mee. Savelkoul is ‘docent van het jaar’ in Wageningen, en weet iedereen vlot aan de gang te krijgen. De docenten kennen Savelkoul van twee eerdere sessies waarin hij colleges gaf over de stand van zaken in zijn vakgebied.

Bastiaan Kikkert, docent biologie bij het Veenlanden College in Mijdrecht is één van de twaalf docenten in het docentontwikkelteam (DOT) die een lespakket over immunologie ontwikkelt. ‘Ik doe vooral mee om mijn kennis over immunologie op peil te brengen.’ Na zes dagdelen moet hij samen met de elf andere docenten een bruikbare lessenserie opleveren die onder andere een practicumdeel bevat. Het door Savelkoul opgezette practicum dient als inspiratiebron. Dat practicum is reden twee voor Kikkert om mee te doen aan de cursus. ‘Ik doe al DNA-fingerprinting in de klas. Van practica worden leerlingen altijd enthousiast. Alles beter dan naar mij luisteren.’ Ook als het niet veel meer is dan pipetteren? ‘Ook dan, voor leerlingen is het nieuw en ze zien ineens dingen die ze alleen van tv kennen.’

Maar immunologie is geen makkelijk vakgebied om even snel een proefje mee te doen. Kikkert: ‘Dat is meer iets voor rijke universiteiten met veel apparatuur, niet voor ons.’ Om te laten zien dat het toch kan, heeft Savelkoul twee proeven voorbereid. Eén waarin de immuunreactie bij een vaccinatie tegen Gele koorts in kaart wordt gebracht, en één om kruisallergie te onderzoeken. Om de immuunreactie in het bloed te volgen na een vaccinatie tegen Gele koorts, ligt een ELISA-test klaar, samen met bewerkte bloedmonsters. Bij ELISA (Enzyme-Linked Immuno Sorbent Assay), toon je de aanwezigheid van een eiwit aan door middel van een kleurreactie. 'In de klas kun je niet werken met humaan materiaal, maar het kan ook met bloed van een hond of ander dier. Aan een klein beetje heb je al genoeg.' Buiten gehoorsafstand van zijn leerlingen legt Savelkoul uit dat de test deels nep is. ‘Het kan bijna niet mis gaan, omdat we de juiste monsters al in het juiste vaatje hebben gedaan. Ze denken dat ze zorgvuldig moeten werken, maar eigenlijk voegen ze twaalf keer dezelfde buffer bij een monster dat wij al op de goede plek hebben aangebracht. Ik wil laten zien dat ELISA een hele fijne flexibele techniek is waarbij je heel veel kan voorbereiden zodat je in de klas meteen aan de slag kunt, en binnen anderhalf uur je proef af kan hebben. Ik kan in een dag een ELISA-expert van je maken.’

Ook een proef waarin kruisallergie wordt onderzocht is binnen een dubbel lesuur uit te voeren, denkt hij. Kruisallergie is het verschijnsel dat mensen met een allergie voor bijvoorbeeld berkenpollen, vaak ook allergisch zijn voor appels en hazelnoten. Ook allergieën voor banaan en latex gaan vaak samen. Met een dot blot, waarbij eiwitmonsters op een nitrocellulose-membraan worden blootgesteld aan verschillende antigenen, kan snel een verband worden aangetoond tussen de verschillende allergieën. Het docentontwikkelteam dat in de koffieruimte druk aan de slag is, is een initiatief van Bètasteunpunt Wageningen. Er zijn in Nederland elf van zulke steunpunten, waar docenten in bètavakken terecht kunnen voor ondersteuning.

Het Wageningse leertraject Immunologie wordt begeleid door Arjen Nawijn van STOAS, de lerarenopleiding voor het Groene Onderwijs. 'Wij proberen niet alleen kennis over te dragen. Door samen een module te ontwerpen discussieer je ook over een goede didactische aanpak. Er zijn heel veel bijspijkercursussen waar je een dagje hoorcollege voorgeschoteld krijgt, maar hier zit je in een productieve rol. Je moet nadenken over de vertaling van de kennis. Dat levert volgens mij een goede bijdrage aan de doelstelling van de bètasteunpunten, het onderwijs op middelbare scholen aantrekkelijker maken.'

Een eerdere DOT leverde een lesmodule op voor docenten Scheikunde ‘Plastic zonder Olie.’ De module is kosteloos te downloaden van de site van Wageningen UR. (Google Plastic zonder Olie). Biologiedocent Kikkert heeft zich door het practicum van Savelkoul laten overtuigen dat ook het lastige gebied van de immunologie zich leent voor een practicum in de klas. 'Ik wil graag kijken of we samen een betaalbare bruikbare kit in elkaar kunnen draaien.'


Het docentontwikkelteam biologie krijgt volgend jaar een vervolg. Bent u geïnteresseerd? Meer informatie vindt u hier.