Innovatieve zenuwceltest ziet ook onbekende gifstoffen en kan diertest vervangen

Nieuws

Innovatieve zenuwceltest ziet ook onbekende gifstoffen en kan diertest vervangen

Gepubliceerd op
5 oktober 2015

Woensdag 7 oktober promoveert Jonathan Nicolas aan Wageningen Universiteit & Research met zijn proefschrift getiteld: “Innovative mode of action based in vitro assays for detection of marine neurotoxins”. Nicolas beschrijft een zenuwceltest die bekende en onbekende mariene toxines opspoort en die een pijnlijke diertest kan vervangen.

Mariene toxines zijn gifstoffen die van nature worden geproduceerd door algen. Schelpdieren zoals bijvoorbeeld mosselen voeden zich met algen waardoor deze gifstoffen kunnen ophopen. Wanneer mens of dier de besmette schelpdieren consumeert, kunnen er diverse vergiftigingsverschijnselen optreden zoals bijvoorbeeld geheugenverlies, buikkramp, diarree of verlammingsverschijnselen.

Muizentesten

Om te testen of de schelpdieren vrij zijn van deze gifstoffen worden er naast chemische testen in een groot deel van de wereld nog muizentesten gebruikt. Bij deze test (die in Nederland niet wordt toegepast) wordt een extract van de schelpdieren in de buikholte van de muis geïnjecteerd. Wanneer de muis binnen 24 uur overlijdt zijn de schelpdieren niet geschikt voor humane consumptie. Jonathan Nicolas heeft in zijn onderzoek een alternatief ontwikkeld voor deze dieronvriendelijke muizentest.

Zenuwcellijn

Zijn onderzoek richtte zich in eerste instantie op gifstoffen die verlammingsverschijnselen kunnen geven, de zogenoemde neurotoxines. Diverse in-vitro testen zijn ontwikkeld. Als eerste liet Nicolas muisstamcellen uitgroeien tot kloppende hartcellen. De kloppende hartcellen bleken een goed model voor het beoordelen van neurotoxines (cellen stopten met kloppen), maar waren niet geschikt om deze gifstoffen op laag niveau in schelpdieren aan te tonen. Meer succesvol is het gebruik van een zenuwcellijn waarbij er gekeken werd wanneer de cel stopt met functioneren Deze benadering werkte zowel voor de gifstoffen die verlammingsverschijnselen veroorzaken alsmede voor gifstoffen die diarree veroorzaken. Verderop in het onderzoek van Nicolas bleek dat de zenuwceltest zeer geschikt is om schelpdieren (maar ook vis) op een proefdiervrije manier te testen op de aanwezigheid van diverse soorten gifstoffen.

Combinatie in vitro en chemische testen

Nicolas deed een deel van zijn promotie-onderzoek bij RIKILT Wageningen University & Research. Het instituut ontwikkelde eerder al een chemische test voor de toxines die diarree veroorzaken (als alternatief voor de muizentest) welke nu de norm is voor landen binnen de EU. Bij een vergelijkende test bleek de methode van Nicolas dezelfde resultaten te geven als de chemische test. Het bijzondere aan de zenuwceltest is dat ook niet bekende gifstoffen gevonden kunnen worden. Een combinatie van in-vitro testen en chemische testen zullen uiteindelijk bijdragen aan het wereldwijd uitbannen van de muizentest voor de controle van schelpdieren.