Nieuws

Meervoudige democratie: meer ruimte voor burgerinitiatieven in natuur

Gepubliceerd op
17 april 2014

Burgerinitiatieven kunnen de representatieve democratie goed aanvullen - ook op het gebied van natuur en landschap. Zo kunnen overheden ruimte geven aan natuurdoelen van burgerinitiatieven en tegelijk hun eigen beleidsdoelen realiseren. De onlangs uitgekomen Natuurvisie van het ministerie van EZ wil graag aansluiten bij het zelforganiserende vermogen van de samenleving, waaronder burgerinitiatieven.

In de maatschappij groeit de behoefte aan nieuwe vormen van democratie. Burgers hebben vraagtekens bij het democratische gehalte van het overheidsbeleid en willen meer directe zeggenschap over hun leefomgeving. Dat uit zich in het ontstaan van steeds meer burgerinitiatieven - ook op het gebied van natuur en landschap.

Overheden willen burgerinitiatieven graag faciliteren, maar bevinden zich nog volop in een zoekproces naar de nieuwe relatie tussen overheid en burgers in het publieke domein. Geregeld stellen zij daarbij de vraag hoe democratisch burgerinitiatieven zijn en of deze participatieve vorm van democratie wel in ons huidige representatieve democratische systeem past.

Eigen invulling democratische waarden

Onderzoek van Wageningen UR Alterra laat zien dat burgerinitiatieven en overheidsbeleid ieder op een eigen manier invulling geven aan de democratische waarden vrijheid, gelijkheid en broederschap en aan good governance. Zo zijn recht op eigen initiatief en ruimte voor direct zeggenschap bij burgerinitiatieven een belangrijke invulling van vrijheid. Overheidsbeleid biedt voor dergelijke vrijheid tot voor kort weinig ruimte. Gelijkheid speelt bij burgerinitiatieven niet per se een belangrijke rol. Daar zijn vooral eigenheid en de kracht van het verschil belangrijke drivers. Het gelijkheidsdenken van de overheid is er juist op gericht om willekeur en ongelijkheid te voorkomen door middel van uniformiteit en gelijke behandeling, waardoor mooie kansen vanuit burgerinitiatieven lang niet altijd de kans krijgen.

'Pop up' natuur

Door deze verschillende invulling van democratische waarden kunnen overheidsbeleid en burgerinitiatieven elkaar in de praktijk goed aanvullen en elkaars tekortkomingen deels wegnemen. In het natuurdomein betekent dat bijvoorbeeld dat overheden ruimte geven aan ‘pop up’ natuur die burgerinitiatieven spontaan op bepaalde plekken realiseren vanuit lokale gebiedsidentiteit. Als zij dit nodig vinden kunnen overheden zelf natuur realiseren op plekken waar de samenleving dat zelf niet organiseert. Een ander voorbeeld is dat overheden ruimte bieden aan kleinschalige natuur die burgerinitiatieven willen realiseren. Overheden kunnen daarbij aansluiten bij de realisatie van grootschalige samenhangende natuur vanuit biodiversiteitsdoelen.

Aanvulling en samenspel

Door aanvulling en samenspel kunnen overheden ruimte geven aan natuurdoelen van burgerinitiatieven en tegelijk ook eigen beleidsdoelen realiseren. Dit samenspel tussen overheden en burgerinitiatieven is nodig om allerlei soorten natuurwaarden en natuurdoelen te realiseren die de samenleving belangrijk vindt. De uitdaging daarbij is dat overheden op verschillende schaalniveaus en beleidsterreinen meerdere rollen tegelijk spelen die goed op elkaar afgestemd worden. Naast het faciliteren van burgerinitiatieven, en co-creatie met burgerinitiatieven, hebben overheden ook meer traditionele rollen, zoals burgerparticipatie en sturing met wetgeving. Juist met de integratie van deze meervoudige overheidsrollen heeft het ministerie van EZ met de Natuurvisie een eerste stap gezet.