Nieuw ontdekt talent: crambe

Nieuws

Nieuw ontdekt talent: crambe

Gepubliceerd op
3 februari 2015

Er staat een nieuwe speler in het veld van de biobased economy. Het gewas crambe (Crambe abyssinica) kan sinds kort een bijzonder kunstje. Dankzij een doorbraak van Wageningse onderzoekers, maakt de aan koolzaad verwante plant voortaan niet langer een cocktail van vetzuren maar louter het voor de industrie belangrijke erucazuur en oliezuur. Met die vetzuren komen smeermiddelen en coatings maar ook waardevolle polymeren als nylon binnen handbereik. De Europese industrie raakt daardoor minder afhankelijk van tropische kokosolie, palmpitolie én van fossiele aardolie.

Onderzoekers van Wageningen UR zijn er in geslaagd om crambe aan te zetten tot de productie van enkelvoudige onverzadigde vetzuren als erucazuur en oliezuur. Dat deden ze door gebruik te maken van een relatief nieuwe methode van mutatieveredeling.

Hoger gehalte waardevolle vetzuren

‘We hebben varianten van crambe gevonden waarin het gen is gemuteerd dat verantwoordelijk is voor een enzym dat crambe aanzet tot de vorming van meervoudig onverzadigde vetzuren’, zegt Robert van Loo. ‘Het gemuteerde gen zorgt er nu voor dat de vorming van het enzym niet helemaal wordt voltooid. En dat levert direct een hoger gehalte aan de waardevolle enkelvoudig onverzadigde vetzuren erucazuur en oliezuur op.’

De onderzoekers werken nu aan stabiel zaadgoed van deze crambevarianten door ze te kruisen en zuivere lijnen te maken. Daarmee wordt commerciële teelt van de gemuteerde crambe mogelijk. ‘De kruisingen hebben deze winter voor het eerst zaad opgeleverd’, zegt Van Loo.

Mutatietechniek is een bekende techniek uit de klassieke veredeling. Producten van deze mutatietechniek mogen zonder restricties op de markt worden gebracht. Dat is volgens Van Loo de reden waarom de industrie er positief tegenover staat.

Concurrerend met tropische oliën

Crambe geldt al langer als een talent om een diversificatie in de landbouw te bewerkstelligen. De mediterrane plant heeft een kort groeiseizoen en kan met de verhoogde opbrengst aan belangrijke vetzuren concurrerend worden ten opzichte van tropische oliën.

Erucazuur geldt onder meer als een grondstof voor ‘slip agent’, ‘zeg maar het glijmiddel waardoor plastic boterhamzakjes niet aan elkaar plakken’, aldus Van Loo. Ook doet het opgang als smeermiddel en coating. Er kunnen eveneens groene polyamides (‘nylon’) van worden gemaakt. Het vervangt daarmee koolzaadolie en castorolie, maar ook de nog altijd omstreden tropische oliën als palmpitolie en kokosolie. Bovendien geldt het als een alternatief voor fossiele olie.

Hele nieuwe keten

‘De chemische industrie zit met smart te wachten op plantaardige oliën met minder verschillende soorten vetzuren’, zegt Rolf Blaauw. ‘Ook zeep en schoonmaakmiddelen van minder omstreden plantaardige oorsprong komen met de veranderde crambe binnen handbereik.’

De onderzoeker van Wageningen UR Food & Biobased Research is projectleider van het COSMOS-consortium. Dat samenwerkingsverband bestaat uit een achttiental kennisinstellingen, MKB-bedrijven en de Franse chemiemultinational Arkema. COSMOS is recent door de EU met 11 miljoen euro gesubsidieerd. Blaauw: ‘We gaan vanaf dit jaar tot in 2019 de hele keten van zaadveredeling, teelt, vetzuurscheidingstechnieken en de toepassingen nader uitwerken. We gaan ook in gesprek met bedrijven om te kijken naar industriële toepassingen.’

Wilt u meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact op met Robert van Loo of Rolf Blaauw of bekijk het project van Wageningen UR over Crambe.

Neem contact op met de experts