Nieuws

Speuren naar Alken op de Bruine Bank

Gepubliceerd op
24 maart 2014

De Bruine Bank is een belangrijk gebied in de winter voor Alken en Zeekoeten. Afgelopen week heeft IMARES een survey uitgevoerd in het gebied om inzicht te krijgen in de relatie tussen deze vogels en hun voedsel.

Foto: Onderzoekers Sander Lagerveld en Steve Geelhoed zitten warm ingepakt in de vogelkooi en speuren naar Alken en Zeekoeten

Vogels tellen vanaf een vissersschip

18 maart, 7:50 uur. Na een nachtje varen vanuit IJmuiden zijn we in het gebied. Het ligt grofweg 80 km ten westen van IJmuiden. We zijn aan boord van de Urker twinrigvisser PD-147 Enterprise, een groot vissersschip dat normaal op schol vist. Helemaal boven op de stuurhut staat de ‘vogelkooi’, een stevige aluminium doos met een bankje en een tafel erin, die met sjorbanden aan het dak is vastgemaakt. IMARES vogelaars Steve Geelhoed en Sander Lagerveld zitten warm ingepakt op het bankje. Een notitieblok voor hun neus, verrekijker in de hand en een walkie talkie voor de communicatie met de schipper.

Alken, fraaie zwart-witte vogels die duiken naar vis.
Alken, fraaie zwart-witte vogels die duiken naar vis.

Voor ons een groengrijze zee met behoorlijke golven, een productieplatform aan stuurboord en een groot containerschip in de verte. Het waait behoorlijk en het schip deint langzaam op de golven. De mannen turen over zee. Ze tellen vogels in een strook van 300 meter breed naast het schip. In deze tijd van het jaar zitten hier vooral Alken, fraaie zwart-witte vogels die duiken naar voedsel. In de verte zien we er een paar zwemmen. Als het schip dichterbij komt vliegen ze een klein stukje verder en duiken het water in. Snel noteren de vogelaars de waarneming. 

Akoestische detectie van vis

Beneden in de stuurhut houdt Dirk de echosounder in de gaten

Beneden in de stuurhut houdt Dirk Burggraaf de echosounder in de gaten. Voor zijn neus twee computerschermen, een wirwar aan kabels en kastjes en in zijn mond een sigaartje. Buiten het schip hangt de ‘towed body’ die op 5 meter diepte door het water scheert. Dirk wijst op het computer scherm. Daar zien we ‘een spikkeltje en een spakkeltje’. We besluiten nog even te wachten met vissen totdat we meer zien. Zo’n echogram is een gekleurd plaatje dat een doorsnee van de waterlaag laat zien. De waterkolom is vooral leeg. Bij echte visscholen zoals bij haring kun je hele pilaren zien, maar zo duidelijk is het tijdens deze survey niet. We wachten nog even met vissen en het schip schommelt verder.

Vissen met het SURF-net

Dan zien we een vlekje. ‘Goedendag vogelaars, hier brug, ik zit hier naar m’n echogrammetje te kijken en ik zie wat vissigs’, geeft hij naar boven door. ‘Dit moet toch meer zijn dan een beetje rommel’. Nu lijkt er een goede combinatie te zijn. Alken en zeekoeten in het vizier, vissen op de echosounder. De vier vissersmannen, jonge goed geluimde Urkers rollen het net af. Voor hun is het SURF-net iets nieuws. IMARES collega Dick de Haan heeft hun gisteren aan de wal uitgelegd hoe het werkt. Het net is speciaal ontworpen om vlak onder het oppervlak te vissen, vanaf het wateroppervlak tot een meter of 5 diep. We verwachten dat daar het vogelvoer zit. We vissen een kwartiertje en halen het net weer binnen. De vangst is wel erg mager: een handvol ribkwalletjes. Een paar uur later doen vissen we nog een keer. Dan zitten er een paar ons zandspierinkjes in het net. Viskenner bij uitstek Hendrik Jan Westerink laat de visjes snel over de meetplank glijden. Gemiddeld 6 cm zijn de visjes, zo laten de turfstreepjes zien. Ze vormen perfect vogelvoer. 

Vissen met het SURF-net

Hogere golven: de vissers pauzeren, de vogelaars tellen door

De wind steekt op en de golven worden in de loop van de middag hoger. Om de paar minuten slaat de boot zich door een grote golf, waardoor aan beide kanten een witte spray meters de lucht in waait. De schippers zingen gezamenlijk een lied. Dirk zit aan de sigaar, de jongens spelen beneden fanatiek monopolie en Hendrik is verdiept in zijn e-reader. Het vissen kunnen we nu wel vergeten, maar de vogeltellers gaan stug door.

Bijzondere waarnemingen

De vangst

De twee dagen verandert het weer van bewolkt met veel wind en redelijk hoge golven naar een heerlijk zonnig dagje op de donderdag, de dag van de kibbeling (zelf gevangen vis) en rijstepap. In totaal hebben we nog een tiental vistrekjes kunnen doen. De vangst: vooral jonge zandspiering, maar ook een aantal smelten (rond de 20 cm), sprot (een kleine haringachtige) en zelfs een driedoornige stekelbaars. Minder gelukkig worden we van de stukken visnet, plastic folie, oude melkpakken en andere rommel die hier ronddrijft. De vogelaars hebben tientallen alken en zeekoeten gezien, vooral in kleine groepjes, met een uitschieter van een groep van rond de 60. Ook heel bijzonder is de papegaaiduiker. Verder een handvol bruinvissen en zelfs midden op zee een zwarte kraai. We hebben nu twee grote zigzaggen gedaan door het gebied. De vogels, vangsten en echoplaatjes zijn opgeslagen. Nu nog analyseren.