Stranding potvissen: Wat zit er in hun maag?

Nieuws

Stranding potvissen: Wat zit er in hun maag?

Gepubliceerd op
19 januari 2016

Begin januari strandden 6 potvissen op het strand van Texel en later nog een aantal op diverse plaatsen langs de Duitse kust. De dieren zijn alle overleden; de onderzoekers van IMARES, NIOZ en Universiteit Utrecht onderzoeken de oorzaak van de stranding en hun dood.

Foto rechts: Een van de gestrande potvissen (Foto: Steve Geelhoed)

Update 23 mrt: Kleinste potvis was 19 jaar

Doorsnede van de tand waarop jaarringen te zien zijn. (Foto Ecomare)
Doorsnede van de tand waarop jaarringen te zien zijn. (Foto Ecomare)

Bij Ecomare is van één van de potvissen de leeftijd vastgesteld: In een doormidden gezaagde tand van de potvis telden de onderzoekers 19 jaarringen. Hoewel het om het kleinste dier ging (9,6 meter), is niet zeker of het ook de jongste was. De lengte en de leeftijd van potvissen lopen niet altijd gelijk op. » Lees het bericht bij Ecomare (23 mrt 2016)

Update 19 jan: Inktviskaken en visbotjes in de magen en darmen

Na zes dagen bikkelen zijn de onderzoekers er doorheen: alle magen en darmen zijn opengesneden en de voedselresten (en dus ook alle poep) eruit gewassen en over een 1 mm zeef gespoeld. Hierna gaat het de wasmachine in en dan wordt alles bekeken. De onderzoekers kijken op twee manieren naar het dieet: de harde prooiresten worden in kaart gebracht en er worden DNA-analyses op verzamelde poepmonsters gedaan.  

Alle vijf de potvissen hadden inktviskaken in de maag (dat was te verwachten) maar ook in de darm. Het is dus blijkbaar een broodje-aap dat het een heel zeldzame gebeurtenis is dat inktviskaken de darm in verdwijnen (en dan leiden tot amber-vorming). Maar mogelijk geldt dit alleen voor hele grote kaken. Die van ons waren hooguit 3 cm. De aantallen varieerden maar liepen op tot honderden per potvis (bijna een emmer vol). Daarnaast hadden zeker vier van de vijf dieren ook visresten in maag/darm, en wel van zeeduivel.

Verder werd een grote vishaak gevonden in een van de magen en in een andere maag een flinke bos opgerold touw en wat plastic zakken (niet in dodelijke hoeveelheden maar evengoed behoorlijk indrukwekkend).

De potvissen zijn zeker niet verhongerd, hier niet en in Duitsland ook niet. De dieren waren kerngezond en hadden een goede speklaag en bespiering. De maag en dunne darm was wel steeds leeg, afgezien van inktviskaakjes en wat zeeduivelbotjes, maar dit mag je verwachten na een paar dagen zwemmen van Noorwegen naar onze kust. In de dikke darm van alle dieren zat nog een flinke hoeveelheid poep, dus de hele darm (variërend: 140-170 m lang!) was nog niet leeg. Een potvis kan ongetwijfeld weken zonder voedsel, dus een paar dagen vasten is geen enkel probleem voor zo’n dier. Ze zijn dus niet verhongerd.

zo verzamel je maag en darm van een potvis. (Foto: Nico Jaarsma)
zo verzamel je maag en darm van een potvis. (Foto: Nico Jaarsma)

Foto: Zo verzamel je de maag en darmen van een potvis. In één stuk en zandvrij. Het hele pakket is gedropt in een enorme plastic “tub”. De darm zit met vliezen aan elkaar, die moeten eerst losgesneden worden. Vervolgens wordt de darm in stukken van 1 meter gesneden en in de lengte opengemaakt en uitgespoeld boven een zeeftafel. De maag is een gevaarte van zo’n 60-100 kg, dus die moet in stukken bekeken worden.

Met een snij- en spoelteam van 4-6 man deden ze anderhalve potvis per dag. Ruim drie dagen spoelen dus, in de buitenlucht: windkracht 6, hagelbuien en vorst. Het uitzoekwerk kunnen de onderzoekers gelukkig binnen doen.

Update 18 jan.: Onderzoek maag en darmen in volle gang

De onderzoekers van IMARES zijn nog steeds bezig met het opensnijden van de magen en darmen van de aangespoelde potvissen. Er zijn inktviskaken gevonden in de magen, die verder redelijk leeg waren. Ze hadden kennelijk een aantal dagen niet gegeten, maar potvissen kunnen daar prima tegen en hadden genoeg spek als voorraad. Er is ook nog aardig wat poep gevonden in de darmen, dus ze hadden een aantal dagen ervoor nog gegeten. De onderzoekers van IMARES determineren de aanwezige voedselresten en de onderzoekers van het NIOZ doen een DNA-analyse.

Update 16 jan. 15:06uur: Potvissen van strand gehaald

De vijf potvissen die dinsdag op het strand van Texel strandden, zijn vrijdag versneden en zaterdag weggehaald. De restanten van de dieren zijn naar de haven van Texel gebracht, waarna ze per schip naar Harlingen en vervolgens naar een destructiebedrijf in Noord-Brabant zijn vervoerd. Bron: Nu.nl

De vetlaag wordt weggesneden (Foto: Steve Geelhoed)
De vetlaag wordt weggesneden (Foto: Steve Geelhoed)

Update 14 jan. 15:00 uur: Weer potvis gestrand op Texel

Vanmiddag is er weer een potvis gestrand op Texel. Het dier is aangespoeld in de haven van het NIOZ en bleek al dood te zijn. Later deze middag beslissen onderzoekers van de faculteit Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht en Rijkswaterstaat of het zinvol is om sectie te doen. De beslissende factor daarbij is hoe lang het dier al dood is. Of deze stranding verband houdt met de stranding van eergisteren en die in Duitsland is nog niet bekend. Dat zal nader onderzoek moeten uitwijzen.Bron: Universiteit Utrecht

Wat was de oorzaak van de stranding?

Vijf potvissen op het strand van Texel, plus zes op diverse plaatsen langs de Duitse kust: klaarblijkelijk een uit elkaar geslagen groep die in de Noordzee verdwaald is geraakt. Bij een dergelijke massastranding is altijd de vraag wat de oorzaak van zo’n drama zou kunnen zijn. Is het domme pech of mankeerde een of meerdere dieren iets waardoor ze te dicht bij de kust zijn geraakt?

Normaal leven potvissen in wateren die honderden tot duizenden meters diep zijn en in de Noordzee hebben ze eigenlijk niets te zoeken. Strandingen van potvissen, ook massastrandingen zijn van alle tijden, maar er zijn ook gevallen bekend van potvissen die aan dit lot ontkomen zijn.

Een van de gestrande potvissen aan de waterlijn (Foto: Steve Geelhoed)
Een van de gestrande potvissen aan de waterlijn (Foto: Steve Geelhoed)

Onderzoek naar de maag- en darminhoud

Om te proberen te achterhalen of de dieren iets mankeerden wordt nu uitgebreid pathologisch en biologisch onderzoek gedaan in beide landen. Daarnaast wordt de kans (want dat is deze massastranding ook) aangegrepen om meer te leren over deze bijzondere dieren. IMARES gaat daarom, samen met het NIOZ op Texel en met de Universiteit van Utrecht, onderzoek doen naar de maag- en darminhoud van de vijf Texelse dieren om het dieet van de potvis beter te leren kennen. Er wordt gekeken naar harde prooiresten die nog in maag en darm te vinden zijn, maar ook worden innovatieve DNA-technieken toegepast.

Wageningen UR_AangespoeldeWalvissen_Potvis_20160120_WUR WEBSITE VIERKANT.png

Het is de bedoeling om dit werk samen met de onderzoekers in Duitsland te doen, zodat er zicht komt op het dieet van zoveel mogelijk dieren uit deze groep. Het Ministerie van EZ steunt de berging van de magen en darmen van de Texelse potvissen zodat het dieetonderzoek kan worden uitgevoerd.

Gestrande potvis aan de hoogwaterlijn  (Foto: Steve Geelhoed)
Gestrande potvis aan de hoogwaterlijn (Foto: Steve Geelhoed)
Voor identificatie is van alle potvissen foto's gemaakt van de staarten, van beide kanten. Misschien staan deze dieren in een catalogus en kunnen ze zo herleid worden. (Foto: Steve Geelhoed)
Voor identificatie is van alle potvissen foto's gemaakt van de staarten, van beide kanten. Misschien staan deze dieren in een catalogus en kunnen ze zo herleid worden. (Foto: Steve Geelhoed)