Nieuws

Tropische bossen niet zo ongerept als vaak gedacht

Gepubliceerd op
15 januari 2014

Tropische bossen zijn misschien toch niet wat wij altijd denken dat ze zijn: oeroude ongerepte ecosystemen. Dit beeld moet op de schop, zeggen onderzoekers van Wageningen Universiteit in het januarinummer van het wetenschappelijke tijdschrift Forest Ecology and Management. In een beschermd bosgebied in Thailand vonden zij aanwijzingen dat in de afgelopen 150 jaar hele stukken bos meerdere malen zijn platgelegd. Niet door mensen, maar op natuurlijke wijze door orkanen.

De onderzoekers voerden hun onderzoek uit in de Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary in het westen van Thailand. Het gebied is UNESCO-werelderfgoed en is rijk aan bedreigde planten en diersoorten, en herbergt een grote populatie tijgers. “De ongereptheid maakt het een ideaal gebied om de natuurlijke ontwikkeling van een tropisch bos te bestuderen,” vertelt Mart Vlam van de leerstoelgroep Bosecologie en Bosbeheer van Wageningen Universiteit.

Mysterie

“De aanleiding van dit onderzoek was dat een van de karakteristieke boomsoorten uit dit gebied heel slecht blijkt te regenereren. Dus van deze soort zie je heel veel grote bomen, maar nauwelijks kleintjes. We wilden weten wat er aan de hand was met deze Afzelia xylocarpa,” zegt Mart Vlam. Het team onderzocht deze vraag met behulp van jaarringen. “Lang werd gedacht dat tropische bomen geen ringen maken: er zijn immers geen duidelijke seizoenen in de tropen. Deze regio in Thailand heeft echter een duidelijk droog seizoen, eigenlijk een soort winter waarin het kurkdroog en heet is. Veel bomen verliezen dan hun blad en vormen zo jaarringen waardoor we de leeftijden van bomen konden bepalen.”

Het bleek dat de Afzelia-bomen nogal een aparte leeftijdsverdeling hadden. Er waren bomen van ongeveer 160 jaar en van ongeveer 60 jaar, maar jonge bomen ontbraken. Een paar piekjaren dus,  waarin veel bomen tegelijk opgroeiden. “Deze pieken zijn sterke aanwijzingen voor grootschalige verstoringen van het bos, waarbij veel grote bomen doodgingen en nieuwe bomen zich konden vestigen,” licht Mart Vlam toe. De onderzoekers voeren hiervoor drie redenen aan. Ten eerste stonden bomen van dezelfde leeftijd vaak bij elkaar in de buurt, een aanwijzing dat de omstandigheden in een bepaald gebied gelijktijdig veranderden. Ten tweede groeiden zowel de oude als de jongere bomen snel toen ze klein waren, wat eigenlijk alleen mogelijk is als ze veel licht krijgen en ze dus niet overschaduwd worden door grote bomen die er al staan. Ten derde was het bos rondom de 160 jaar oude bomen veel hoger dan dat rondom de bomen van 60 jaar. Het bos met de oudere bomen was dus ook ouder.

Passerende orkanen

“We vermoeden, ” zegt Mart Vlam, “dat het bos twee keer getroffen is door een passerende orkaan waarbij veel bomen zijn omgewaaid. Mogelijk werd dit gevolgd door een heftige bosbrand, door de grote hoeveelheid dood hout na de storm. Door jaarringen te meten, begrijpen we de natuurlijke verjonging van deze boomsoort nu veel beter. Maar ook hebben we ontdekt dat dit stuk bos, dat ogenschijnlijk ongerept is, eigenlijk sterk verstoord is geweest. En niet eens zo lang geleden.”