Agroforestry: 1 + 1 = 3

Project

Agroforestry: 1 + 1 = 3

Agroforestry is hét nieuwe investeringsthema van Praktijkonderzoek AGV Lelystad. Agroforestry is een verzamelnaam voor teeltsystemen waarbij houtige, meerjarige gewassen bewust worden gemengd met akkerbouw, groenteteelt of veehouderij op het zelfde perceel.

Deze teeltcombinaties presteren economisch en ecologisch in
potentie
beter dan monoculturen. Echter, er is nog weinig kennis en ervaring met deze polyculturen in gematigde klimaatzones, vooral op gebied van mengteelten van houtige gewassen met éénjarige akkerbouw- en groentegewassen.

Praktijkonderzoek AGV wil voor deze polyculturen door middel van nader (praktijk)onderzoek antwoorden vinden op vragen als: Wat kan het opleveren aan productie, biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid, ziektedruk en landschapskwaliteit? Hoe kun je natuur en biodiversiteit integreren in een rendabele bedrijfsvoering? Welke kansen en belemmeringen zijn er voor dit soort combinaties?

Van eeuwenoude landbouwpraktijk naar moderne landbouw

Bomen mengen met landbouwteelten of veehouderij is een eeuwenoude praktijk. Rond 1970 kreeg de term een formele status in de mondiale wetenschappelijke gemeenschap en kon het zich vervolgens ontwikkelen tot een gevestigde onderzoeksdiscipline. Agroforestry wordt door
onderzoeksinstituten en beleidsinstanties gezien als veelbelovend systeem, dat een significante bijdrage kan leveren aan de complexe en meervoudige opgave waar de huidige landbouwsector voor staat. Agroforestry heeft de potentie om een bijdrage te leveren aan: het produceren van voedsel en biomassa, het efficiënt benutten van ecologische hulpbronnen (water, licht en nutriënten), het leveren van een bijdrage aan klimaat mitigatie en adaptie (onder andere d.m.v. CO2 vastlegging), het bieden van een recreatief landschap, het versterken van de boven- en ondergrondse weerbaarheid van het landbouwsysteem
en het vergroten van de biodiversiteit van het agrarisch landschap. Als gevolg van deze potentie en een toenemende wetenschappelijke bewijslast, worden moderne vormen van agroforestry systemen in toenemende mate gepromoot als duurzame en innovatieve vorm van landbouw.

Silvo-arable agroforestry

Een betrekkelijke nieuwe loot binnen de agroforesty discipline is de silvo-arable variant: agroforestry in combinatie met akkerbouw en tuinbouw. Precisietechnieken, automatisering en robotisering bieden mogelijkheden voor complexe mengteelten, ook in grootschalige landbouwgebieden.
Hierdoor ontstaat er ruimte voor het plaatsen van permanente houtige elementen in percelen met éénjarige gewassen. Gewassen die in monocultuur een economisch rendabele agrarische productietak vormen, kunnen in combinatie bijdragen de biodiversteit, de boven- en ondergrondse weerbaarheid van het landbouwsysteem en de aantrekkelijkheid van het landschap.

Als voorbeeld kan hierbij genoemd worden de combinatie van fruit, notenbomen en vruchtstruiken met een hoge standdichtheid in de rij in
combinatie met een relatief grote ruime rijafstand.. In de ruimte tussen de
rijen worden akkerbouwproducten geteeld. De potentiële voordelen voor
landschap, biodiversiteit en vermindering in gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, maken agroforestry ook uitermate geschikt voor peri-urbane gebieden. Naast voedselproductie (van de fruit- en notenbomen en de akkerbouw en groenteteelt) voor de stad draagt het bij aan een biodiverser, aantrekkelijker en toegankelijker landschap in de stedelijke periferie.

Agroforestry definitie

Onder agroforestry verstaan wij vormen van groene landbouweconomie waarbij bomen en meerjarige houtige gewassen en eenjarige
productiegewassen elkaar afwisselen en daarmee het gehele landbouwsysteem versterken. Bomen die in het perceel worden geplaatst leveren producten en diensten die het milieu ten goede komen, terwijl ook de economische verdienste van het perceel toeneemt. Die diensten kunnen bijvoorbeeld zijn: (functionele agro-)biodiversiteit, landschap en recreatie, biomassaproductie, (landbouwsysteem- en bodem)weerbaarheid, koolstofopslag, waterberging, waterkwaliteit, N-vastlegging en bodemorganische stof toename, bomen als voederbron, beschutting voor vee en tegengaan (wind)erosie. Het gaat in dit project niet om voedselbossen of om permacultuur.

Project activiteiten:

  • Literatuurstudie: het telen in complexe polycultuur, zoals agroforestry, roept vragen op: wat zijn de mogelijkheden om diverse gewassen (éénjarig en meerjarig) te mengen op perceelsniveau en wat levert dit op aan productie, biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid, ziektedruk en landschapskwaliteit? Hoe ziet zo’n systeemontwerp eruit?
  • Verkennende gesprekken met stakeholders en expertise houders: we onderzoeken het bestaande netwerk en het Nederlandse kennisniveau rondom agroforestry. Hierop volgen een aantal bijeenkomsten, waarin we met geïnteresseerde partners en mogelijke financiers gaan onderzoeken hoe we agroforestry onderzoek vorm willen geven in de toekomst.
  • Ontwerp aanleg agroforestry onderzoeksobject voor Praktijkonderzoek AGV-proeflocaties (Lelystad of een andere PAGV-locatie).