Alt06 Herkomstproef Bomen voor de Toekomst

Project

Bomen voor de Toekomst

Bomen voor de Toekomst onderzoekt de klimaatgevoeligheid van verschillende herkomsten van (productie)boomsoorten en beoogt hiermee toekomst-/klimaatbestendig plantadvies mogelijk te maken. Het project past in de Onderzoeksagenda Deltatechnologie.

Aanleiding van het project

Bomen voor de toekomst onderzoekt de klimaatgevoeligheid van verschillende herkomsten van (productie)boomsoorten, en beoogt hiermee toekomst (klimaat) bestendig plantadvies mogelijk te maken.

Het project bestaat uit twee deelprojecten. Het eerste deelproject kijkt achteruit: van bestaande herkomstenproeven worden groeigegevens gecombineerd met nieuwe metingen over diktegroei en houtontwikkeling en gekoppeld aan klimaat en waterstand gegevens. Het tweede deelproject kijkt vooruit: er worden nieuwe herkomstenproeven aangelegd. Door huidige klimaatzones in Europa te koppelen aan het voorspelde toekomstige klimaat in Nederland, kunnen herkomsten geselecteerd worden die beter aangepast zijn aan het toekomstige klimaat in Nederland dan de huidige bomen. De ontwikkeling van deze ‘klimaatbestendige’ – herkomsten wordt vergeleken met de ontwikkeling van bomen van dezelfde soort van Nederlandse bodem.

Doel van het project

Klimaat bestendig plantadvies geven voor Nederlands bos met een productie functie. Dit plantadvies wordt verwacht over 20 jaar.

De interactie tussen klimaat en grondwaterstand op houtproductie en houtkwaliteit van verschillende herkomsten vertalen in concreet plant en beheeradvies.

Daarnaast biedt TKI deltatechnologie de mogelijkheid om een business case te ontwikkelen gericht op de toekomstige vraag naar hout/ biomassa in relatie tot waterbeheer en klimaatverandering.

Omschrijving van de activiteiten

Zie bij aanleiding voor het project. Concreet gaat het om uitvoeren van: experimenten en doen van nieuwe metingen in bestaande herkomstenproeven, inclusief genetische en structuur analyse.

Voor de toekomst verkenning: De integrale afweging van welke toekomstige mix van hout (hard of zacht, uit een geheel of samengesteld hout) er gewenst is, wat klimaatverandering daarvoor betekent, en hoe Nederlandse natuurbeheerders en houtproductie daarop moeten inspelen is nog niet bekend. Vandaar een verkenning naar de ‘toekomst van het hout’.

De volgende acties zijn gepland:

  1. Hoe de huidige ontwikkelingen in de verwerking van hout binnen de industrie zich zullen vertalen in veranderingen in de vraag naar hout uit de bosbouw sector
  2. Hoe deze toekomstige ontwikkelingen voor Wageningen Environmental Research (Alterra) kunnen resulteren in verdieping van bestaande markten of te ontwikkelen nieuwe markten.
  3. Op welke manier Alterra haar portfolio kan inrichten zodat de bosbouw sector maximaal kan profiteren van onze kennis en expertise.

Binnen het project is het contact met partners in de verschillende onderdelen van de bos- en houtsector van groot belang. Waar mogelijk wordt aangesloten op bestaande bijeenkomsten (beheerdersdag, projectbijeenkomsten) of worden bijeenkomsten georganiseerd om deze interactie te verdiepen.

Ad 1. De mogelijkheden voor het gebruik van hout nemen de laatste decennia toe. Nieuwe soorten van gebruik hebben gevolgen voor de samenstelling en de kwaliteiten van het hout dat gevraagd wordt door de industrie. Er is nog weinig nagedacht over hoe deze verandering in vraag beantwoord kan worden door veranderingen in de bosbeheerpraktijk: welke soorten & herkomsten, welke houtkenmerken en -substanties, welk beheer. Hoe vertaalt dit zich vervolgens naar andere diensten die het bos levert (recreatie, biodiversiteit, water, lucht). Deze analyse vergt het overzien van meerdere industriële processen die gebruik maken van hout en van de gedeeltelijke onafhankelijke economische en politieke ontwikkelingen die invloed hebben op de verschillende deelsectoren.

Ad 2. Deze ontwikkelingen hebben impact op verschillende stakeholders binnen de hout-keten. Bij veel van de genoemde ontwikkelingen heeft Wageningen Environmental Research (Alterra) (DLO-breed) expertise in huis om vanuit verschillende perspectieven mee te denken hoe hierop in te spelen. De verkenning van de toekomstige markten voor hout is aanleiding om een canvas-model vanuit Alterra op dit onderwerp op te zetten.

Ad 3. Op basis van dit canvas-model zal het portfolio van Wageningen Environmental Research (Alterra) afgestemd worden op deze ontwikkelingen en de partners die bij deze ontwikkelingen betrokken zijn. Rondom specifieke vragen worden show-cases gebouwd.

Verwachte resultaten

De resultaten van de herkomstenproeven zullen worden opgenomen in de rassenlijstbomen (www.rassenlijstbomen.nl) die wordt onderhouden door de raad van de plantenrassen. Bij positief resultaat wordt de PPS voortgezet voor de looptijd van de herkomstenproef (20 jaar), zo mogelijk wordt de PPS voortgezet gedurende de omlooptijd van de betreffende opstanden (80 jaar).

De toekomstverkenning van het hout levert concrete aanknopingspunten op welk onderzoek met welke partners ingezet moet worden.

Innovativiteit

Hoewel herkomstenproeven al lange tijd uitgevoerd worden in Nederland en elders in Europa, zijn de tools om een goede klimaatmatching te maken tussen huidige en toekomstige groeiplekken nog in ontwikkeling. Door de combinatie van het nemen van veldproeven met genetische en houtstructuur analyse verdiepen we ons begrip van genetische en omgevingsfactoren die de productie en kwaliteit van het hout bepalen. Met deze verdieping versterken we de rol van Wageningen Environmental Research (Alterra) als Kennisinstituut op het gebied van klimaatadaptatie en de natuurlijke dynamiek van bossen. We kunnen hiermee kennis opbouwen over het waarom achter lokale adaptatie en de lange termijn duurzaamheid van het inbrengen van nieuw genetisch materiaal in een bos. Naast deze effecten op bosniveau, kunnen we door deze analyse onderscheid maken tussen genetische en omgevingsfactoren die de houtkwaliteit en houtproductie beïnvloeden. We hebben de technieken hiervoor in huis, en kunnen met dit project laten zien dat we dergelijke analyses ook kunnen uitvoeren.

Valorisatie

De resultaten van de herkomstenproeven zullen worden opgenomen in de rassenlijstbomen die wordt onderhouden door de raad van de plantenrassen. Deze lijst is te gebruiken door een ieder die op zoek is naar advies over welke herkomsten te planten. Daarnaast zullen de gegevens gebruikt worden voor publicaties in (wetenschappelijke) vakliteratuur. Met deze output versterken we de positie van Wageningen Environmental Research (Alterra) als het kennis instituut op het gebied van klimaatadaptatie en de natuurlijke dynamiek van bossen. Deze positie maakt een ons een sterkere partner in Europese netwerken voor zowel wetenschappelijk als toegepast onderzoek. Door de opkomende bio-economie en voorspelde veranderingen in het klimaat zal de druk op het bos, in Nederland en Europa, sterk toenemen, tegelijkertijd wordt het bosbeheer in Nederland steeds meer decentraal geregeld. Inzicht in de genetische en omgevingsfactoren die de productie en kwaliteit van het hout bepalen, zorgt voor een beter onderbouwt advies richting bosbeheerders en beleidsmakers. Ontwikkeling van business mogelijkheden voor de kennis die Wageningen Environmental Research (Alterra) op dit gebied heeft door gesprekken te voeren met afnemers, producenten, overheden en andere betrokken actoren in Nederland en daarbuiten. Dit levert een CANVAS model op. En daarnaast zullen de gesprekken met partijen potentiele nieuwe leads genereren om Alterra’s kennis te valoriseren.