Foto: Frits van der Gronde

Project

Een nieuwe economische basis voor de gescheperde schaapskudde

Herders die met hun schaapskudde rondtrekken: ze bestaan nog in Nederland, maar het wordt voor hen steeds moeilijker nu subsidies wegvallen. Toch vertegenwoordigen ze een bijzondere waarde als het gaat om cultuurhistorie en natuurbeheer. Maar voor wie eigenlijk? En is het mogelijk om deze belanghebbenden te laten betalen, zodat de gescheperde kuddes kunnen blijven bestaan?

De Stichting Schaapscompagnie Mergelland stapte met die vraag naar de Wetenschapswinkel van Wageningen UR, omdat met het wegvallen van provinciale subsidies voor gescheperde begrazing van natuurgebieden het voortbestaan van de kudde van Schaapskooi Mergelland in gevaar kwam. De onderzoekers en studenten gingen op zoek naar belanghebbenden die zouden kunnen betalen voor de baten die de kudde levert. De onderzoekers stelden voor dat deze geïnteresseerde belanghebbenden een ‘sociaal contract’ afsluiten over samenwerking met elkaar en met de Schaapskooi.

Sociaal contract

Belanghebbenden zijn er genoeg: natuurbeheerders hebben baat bij het herstel van de bloemrijke kalkgraslanden, toeristen genieten van de bloemen en het tegenkomen van een herder met zijn kudde in het landschap, voor bewoners vertelt de kudde het verhaal van het historische gebruik van het landschap en de eigen cultuur, voor horecabedrijven betekenen dit soort belevenissen dat mensen graag naar Zuid-Limburg komen. Het is echter niet eenvoudig om vraag en aanbod bij elkaar te brengen op zo’n manier dat de kosten van de kudde worden gedekt. Op kleine schaal is het Schaapskooi Mergelland wel gelukt om arrangementen te ontwikkelen met horecaondernemers in de omgeving, en haalde de Stichting Schaapscompagnie Mergelland een mooi bedrag op met de actie ‘Adopteer een schaap’. Maar dat is bij lange na niet genoeg om de kosten van de kudde te dekken.

Ook de onderzoekers slaagden er niet in een nieuw ‘sociaal contract’ te organiseren. Zij verklaren dit door de tijd en moeite die in samenwerking gestoken moet worden, terwijl de schaapskooi Mergelland niet het enige bedrijf is in het gebied dat bijdraagt aan biodiversiteit, cultuurhistorie en mooi landschap. Een sociaal contract, waarbij kosten en baten van deze diensten worden verdeeld, zou een groter gebied en meer partijen moeten betreffen. Daarmee wordt het echter nog lastiger om te organiseren.

Redden van de kudde

Een deel van de oplossing voor de kudde in het Gulpdal is mogelijk gevonden doordat de begraasde natuurgebieden door de goede resultaten in aanmerking komen voor een hogere beheervergoeding. Met Staatsbosbeheer is besproken dat een deel daarvan ten goede zou kunnen komen aan de kudde. Daarnaast valt het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid gunstig uit voor de schapenhouders die graslanden begrazen, en heeft de provincie Limburg toch weer een subsidieregeling geopend voor begrazing van natuurgebieden. Echter, zelfs bij een hogere vergoeding voor het natuurbeheer, en ook als met Staatsbosbeheer wordt overeengekomen dat die geheel ten goede komt aan de schaapskudde, is nog niet zeker dat het tekort daarmee is opgeheven. Zo’n resttekort kan alleen opgevangen worden als de culturele en toeristische betekenis van de kudde op de één of andere manier ook financieel gewaardeerd wordt.