MCA Verondiepen. Multicriteria-instrument voor locatiekeuze en inrichting bij het verondiepen van diepe plassen

Project

MCA Verondiepen. Multicriteria-instrument voor locatiekeuze en inrichting bij het verondiepen van diepe plassen

De MCA Verondiepen is een multicriteria-instrument om stakeholders op een gestructureerde wijze mee te laten denken over het nuttig toepassen van grond of baggerspecie in een diepe plas.

Het doel van de MCA Verondiepen

Het nuttig toepassen van grond of baggerspecie kan als kans worden gezien in gebiedsontwikkeling of natuurontwikkeling in en rond een diepe plas. Bij het bevoegd gezag, vaak het waterschap, is er behoefte aan een eenvoudig instrument om de optimale keuze voor inrichting en functie te faciliteren, en een onderbouwing te hebben om een initiatief voor verondiepen te kunnen beoordelen. Om een optimale keuze voor inrichting en functie te kunnen maken, moeten verschillende aspecten worden afgewogen. Bij omwonenden en andere gebruikers van een diepe plas is er behoefte aan meer transparantie in het proces.

In een samenwerkingsproject tussen Alterra, waterschap Rivierenland, provincie Noord-Brabant, K3Delta en Staatsbosbeheer is gewerkt aan het ontwikkelen van een multicriteria-analyse (MCA)-instrument waarmee de keuze voor inrichting en functie van een diepe plas wordt geoptimaliseerd in relatie tot de toekomstige gebruiksfunctie. De MCA Verondiepen draagt daarmee bij aan een transparant besluitvormingsproces. Hierbij wordt niet alleen uitgegaan van de randvoorwaarden die aan de uitvoering van het opvullen worden gesteld (financieel, technisch, milieuhygiënisch), maar worden deze integraal beschouwd met de randvoorwaarden van het huidige en toekomstige gebruik. Een dergelijk proces wordt idealiter van twee kanten gestuurd: van de kant van het aanbod aan bagger/specie en van de kant van de wensen van de lokale stakeholders. Behalve de ‘standaard’ herinrichting van een verondiepte plas, zijn er ook andere varianten mogelijk, zoals een moeras, weiland, akkerland, of een nieuwe bestemming voor woningbouw of industrie. Juist deze uitbreiding naar nieuwe functies vraagt om een instrument dat helpt bij het maken van afwegingen.

De MCA Verondiepen is een hulpmiddel om aan te kunnen geven of de impact van herinrichting opweegt tegen de kwaliteitsverbetering in de nieuwe toestand. Met behulp van gesprekken met stakeholders zijn in totaal 25 criteria geformuleerd, verdeeld over vijf hoofdgroepen. De hoofdgroepen beschrijven eerst (1) de huidige functie en (2) huidige toestand, vervolgens (3) de impact van herinrichting, en tenslotte (4) de nieuwe functie en (5) de nieuwe verwachte toestand. De uitkomst van de MCA Verondiepen is een getal tussen 0 en 1, waarbij 0 = zeer ongeschikt om te verondiepen en 1 = zeer geschikt om te verondiepen.

picturealterraproject.png

Advies voor toepassing

De MCA Verondiepen kan op twee manieren toegepast worden, het vergelijken van de scores van meerdere locaties (toepassing in de breedte), en/of het vergelijken van de scores van verschillende inrichtingen per locatie (toepassing in de diepte). Voor een waterschap of provincie is het nuttig om diepe plassen te kunnen rangschikken op mate van geschiktheid. Bij een concreet initiatief kan de MCA gebruikt worden om, in samenspraak met lokale stakeholders, verschillende inrichtingsvarianten te vergelijken. De MCA Verondiepen is bedoeld als instrument in de planfase. Het is geen verplichte toetsing, maar wordt wel aanbevolen vanuit het toetsingskader. Een initiatiefnemer van een verondieping zou hier zelf zijn plan mee moeten onderbouwen. Als dat niet het geval is, kan de vergunningverlener hier om vragen. 

Omdat het instrument ontwikkeld is als hulpmiddel voor de discussie, is het belangrijk om de juiste groep stakeholders samen te stellen. Initiatief hierbij ligt of bij het bevoegd gezag (het waterschap in de meeste gevallen) of bij de initiatiefnemer (soms een grondbank, soms de eigenaar). Andere belangrijke stakeholders zijn de provincie (vanuit ruimtelijke ordeningsperspectief, en vanuit natuur), en de huidige gebruikers van de plas. Denk hierbij aan bijv. een visvereniging, een duikvereniging, en/of omwonenden die van de plas en omgeving gebruik maken.

Om de MCA Verondiepen in te kunnen vullen, moeten eerst de juiste gegevens verzameld worden om de 25 criteria te beantwoorden. Het beantwoorden van de criteria gebeurt bij voorkeur eerst individueel vooraf door de stakeholders, en vervolgens in een gezamenlijke bijeenkomst. Op deze manier kan elke stakeholder zonder groepsdruk de eigen invulling geven. Tegelijkertijd kan de discussie efficiënter gevoerd worden, door te richten op de criteria waar geen overeenstemming over is. Het gezamenlijk invullen levert altijd discussie op, deze moet gericht zijn op begrip voor elkaars standpunt en het bereiken van consensus. De MCA Verondiepen is een hulpmiddel om de keuze voor een inrichtingsvariant te onderbouwen.

De benodigde gegevens over huidige functie kunnen meestal vrij eenvoudig verzameld worden via internet. De huidige toestand is deels via internet te verzamelen. Benodigde informatie over chemische waterkwaliteit, biologische waterkwaliteit en natuurwaarde omgeving is niet altijd beschikbaar. Het verantwoordelijke waterschap en provincie moeten in principe in staat zijn deze gegevens te kunnen leveren, anders zijn enkele aanvullende metingen noodzakelijk of kunnen worden afgeleid op basis van expert judgement. De criteria bij de impact herinrichting en de nieuwe functie en toestand kunnen aan de hand van het herinrichtingsplan worden beantwoord, afhankelijk van in welk detail dat al is uitgewerkt.

De huidige set weegfactoren is vastgesteld door een brede groep stakeholders. Dit geeft het gemiddelde weer hoe de verschillende criteria gewogen worden. In de exceltool is het ook mogelijk om verschillende sets weegfactoren te gebruiken, die een verschillend scenario representeren.