Valkruid. Foto door Rense Haveman

Project

Stikstofeffecten op natuurlijke vegetaties

Gezien de benodigde investeringen om stikstofdepositie terug te dringen en de maatschappelijke weerstand die er is bij het maken van beheerplannen voor Natura 2000-gebieden, is er alle aanleiding om na te gaan hoe algemeen geldig of discutabel de uitspraken over effecten van stikstofdepositie zijn.

Doelstelling

Stikstofbemesting is een belangrijke activiteit die de productie op landbouwgronden enorm heeft verhoogd. Het negatieve effect is dat de planten en dieren in het hedendaagse agrarische cultuurlandschap nauwelijks geschikte leefgebieden vinden. Zowel in de landbouwpercelen zelf als in onder andere wegbermen en bosjes. Maar ook in de beschermde natuurgebieden verandert de soortensamenstelling. Veel onderzoek is uitgevoerd voor het vaststellen van kritische stikstofdepositiewaarden. Het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden blijkt een probleem voor Nederland. EU-richtlijnen verplichten het nemen van maatregelen: de vergunningverlening vermindert. Het gevolg? Overheden houden zich bezig met oplossingen om economische ontwikkelingen weer mogelijk te maken.
Het projectteam zet echter kritische vraagtekens bij een aantal beweringen van veranderingen die aan stikstofdepositie worden toegekend, zoals door stikstofdepositie verdwijnt valkruid, vergrast de heide, nemen bramen en brandnetels toe. Uit een eerste verkenning bleken verschillende aanwijzingen dat stikstofdepositie niet in die mate de doorslaggevende factor was als werd aangenomen. Gezien de investeringen om stikstofdepositie terug te dringen en de maatschappelijke weerstand die er is bij het maken van beheerplannen voor Natura 2000-gebieden, is er alle aanleiding om na te gaan hoe discutabel de uitspraken over effecten van stikstofdepositie zijn. Is stikstofdepositie de belangrijkste oorzaak van vegetatieveranderingen die de biodiversiteit in (droge) ecosystemen belemmeren? Is stikstofdepositie maar één van de vele factoren die natuurlijke successie sneller laat verlopen? Projectdoel is het onderzoeken van aannamen omtrent stikstofeffecten op natuurlijke vegetaties.

Resultaten (beoogd)

Een wetenschappelijk artikel waarin de aannamen en alternatieven worden doorgesproken en hun houdbaarheid wordt bediscussieerd aan de hand van analyses van 1) de historische vergrassing in geselecteerde heideterreinen en 2) de timing en snelheid van verdwijnen van doelsoorten uit droge heideterreinen en heischrale vegetaties. De vraag die hierbij wordt beantwoord is: lopen deze processen synchroon met stikstofdepositie?”

Plan van Aanpak

  1. Fase 0: Projectmanagement
  2. Fase 1: Literatuuronderzoek naar publicaties waarin kritische depositiewaarden zijn vastgesteld.
  3. Fase 2: Beoordeling van de aannamen, onderzoekaanpak op de houdbaarheid daarvan in het licht van alternatieve verklaringen.
  4. Fase 3: Onderbouwing van alternatieve verklaringen en aanvullend (literatuur) onderzoek naar historische vergrassing en verdwijnen van heischrale soorten.
  5. Fase 4: Voorleggen van bevindingen aan wetenschappers met verschillende expertise en discussie daarover.
  6. Fase 5: Schrijven van een wetenschappelijk artikel en het verwerken van commentaar daarop.