Vormgeven aan Sturen met Water

Project

Vormgeven aan Sturen met Water

Bodemdaling tegengaan én de melkveehouderij mogelijk houden. Hoe kan de belofte van ‘Sturen met Water’ zó vorm krijgen dat iedereen er vertrouwen in heeft?

Is het mogelijk om het waterbeheer van het Westelijk Veenweidengebied zo te organiseren dat de bodemdaling wordt vertraagd en er tegelijkertijd winst wordt geboekt in de bedrijfsvoering van de melkveehouderij in het gebied? Van oudsher zijn dat doelen die op gespannen voet staan, omdat de landbouw liever een laag grondwaterpeil heeft, terwijl het voor het tegengaan van bodemdaling juist beter zou zijn om dat peil te verhogen. Recente technische ontwikkelingen (onderwater-drainage en dynamisch peilbeheer) bergen de belofte in zich dat die tegenstelling een stuk minder zou kunnen zijn dan vroeger. Dat betekent echter een behoorlijk radicale omslag in het denken en doen van melkveehouders, waterschappen en andere betrokkenen. In het project Vormgeven aan Sturen met Water werd mét de betrokken partijen via een ontwerpende benadering bekeken hoe je deze, en andere doelen daadwerkelijk met elkaar kunt verbinden. Niet alleen technisch, maar ook organisatorisch.

Achtergrond

Water- en peilbeheer is van oudsher van cruciaal belang voor veel verschillende partijen in de Nederlandse veenweidepolders. Tot enkele decennia geleden liepen de belangen nog behoorlijk parallel, en kon het beheer van het water(peil) goed geregeld worden via de waterschappen. Door allerlei ontwikkelingen zijn er echter nieuwe doelen voor water(peil)-beheer gekomen die niet vanzelfsprekend parallel lopen met de bestaande. Denk aan de realisatie van natuurwaarden, waterberging om steeds grotere fluctuaties in regenval te kunnen opvangen, de borging van de waterkwaliteit volgens de KRW, het tegengaan van bodemdaling, het voorkomen van oxidatie van het veen en het vrijkomen van broeikasgassen (i.v.m. klimaatverandering), en het bevorderen van weidegang van melkvee in een tijd van schaalvergroting.

Deze verschillende doelen zijn niet allemaal maximaal te realiseren in het huidige systeem van waterbeheer, waarbij het peil wordt vastgesteld voor grote eenheden en ongeacht het seizoen. 
Om hier een doorbraak (systeeminnovatie) te realiseren heeft het Veenweide Innovatie Centrum Zegveld (VIC) het concept Sturen met Water geïntroduceerd. Sturen met Water gaat uit van een actief en dynamisch waterpeilbeheer. De basisgedachte daarbij is dat per perceel de grondwaterstand wordt geregeld, bijvoorbeeld via onderwater drainage (OWD). Daarmee kan maximaal invulling worden gegeven worden aan de gewenste diversiteit van functies op perceel-, bedrijfs- en gebiedsniveau.

Ontwerpend onderzoek

Sturen met Water is een potentieel instrument om de oude en nieuwe doelen voor waterbeheer te bereiken, maar de conclusie staat niet bij voorbaat vast. In het project Vormgeven aan Sturen met Water is via ontwerpend onderzoek vormgegeven aan de samenhang tussen de technische oplossingen, de inrichting van een veenweidepolder en de doelen, verantwoordelijkheden, rollen en taken van de verschillende belanghebbenden (governance). Daarbij is voortgebouwd op de benadering van Reflexief Interactief Ontwerpen (RIO), die voortkomt uit systeeminnovatieprojecten in de veehouderij. Het is een aanpak die gericht is op het in een nieuw ontwerp verenigen van doelen die in bestaande systemen tegengesteld lijken te zijn. Deze aanpak is interdisciplinair van aard en zet wetenschappelijke en praktijkkennis om in samenhangende ontwerpen.

In dit project ging het niet alleen om het ontwikkelen en toepassen van innovatieve technieken en ontwerpen van nieuwe gebiedsinrichtingen, maar juist ook om een ontwerp van sociale en organisatorische structuren (zoals de verantwoordelijkheden, rollen en kostenverdeling). Het oogmerk was om in een gezamenlijk leerproces een vorm te vinden voor Sturen met Water, waarin een hele reeks van doelen van verschillende stakeholders zo goed mogelijk worden gerealiseerd, én waarin de betrokken partijen voldoende vertrouwen hebben voor een robuust functioneren op de lange termijn.

Resultaten

Het project is afgerond. Via de links in de kolom hiernaast is de uitgebreide eindbrochure te vinden, maar ook tussentijdse producten; een rapportage n.a.v. de uitgevoerde kosten-baten-analyse volgt binnenkort.