Naar nieuwe business modellen voor re-integratie en lokale voedselproductie in Zwolle en Nijmegen

Project

Voorwaarden voor een kansrijke start van sociaal ondernemerschap in de zorglandbouw

Stichtingen BREM en 4PK hebben de ambitie een sociale onderneming op te bouwen waarin zorg wordt verleend en voedsel geproduceerd. Beiden zijn op zoek naar een bedrijfsmodel met perspectief. Zij vroegen de Wetenschapswinkel om ze te helpen met een aantal vragen om rondom het bedrijfsmodel.

Stichting Brem in Nijmegen is een stadslandbouwinitiatief met als intentie om in drie jaar tijd qua bedrijfsvoering uit te groeien tot een op zichzelf staande stichting die geen ondersteuning vanuit subsidies en giften nodig heeft. Hiermee heeft ze zichzelf dus naast een sociale doelstelling (resocialisatie en re-integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt) ook een commerciële doelstelling (financieel zelfstandig en onafhankelijk zijn) gesteld.

Stichting 4PK in Zwolle wil mensen ondersteunen op weg naar actieve participatie in de samenleving. Ze wil dit vormgeven door het produceren (met de handen in de grond) en het afzetten van voedsel. Afgezien van problemen rond de productie en de afzet van producten ervaart Stichting 4PK dat het lastiger is geworden deze formule in praktijk te brengen, door de veranderde wet- en regelgeving in de relatie tot zorg.

Onderzoek en resultaten

Het onderzoek was erop gericht de initiatiefnemers zo goed en eerlijk mogelijk te adviseren met betrekking tot de (on) mogelijkheden van het ontwikkelen van zorg in combinatie met voedselproductie. De drie reeds uitgevoerde studentenonderzoeken in het kader van Academic Consultancy Training (ACT) hebben al veel inzichten opgeleverd.
In deze afrondende fase richtte het onderzoek zich specifiek op de consequenties van de veranderingen in de wet- en regelgeving in de zorg, voor de sector die landbouw en zorg combineert.
Daarbij is op basis van de verschillende studentenonderzoeken een schets gegeven van de voorwaarden voor het starten van een sociale onderneming die zorg en voedselproductie combineert.
Belangrijke elementen zijn daarbij:

  • De ondernemer (kennis, capaciteiten en wil)
  • De plek (mogelijkheden en beperkingen)
  • De afzet (producten, klanten, logistiek en distributie)
  • De samenwerking (kansen en dilemma’s)

De centrale vraag: “Wat is er nodig voor een kansrijke start als het gaat om sociaal ondernemerschap in de (stads)landbouw?” is in onderstaande 10 punten samengevat:

1 en 2: Financieringsmix en locatie
Een financieringsmix bestaande uit een combinatie van commerciële activiteiten, inkomsten uit het verlenen van zorg, subsidies en eventueel sponsoring en donaties blijkt cruciaal voor een sociale onderneming in de (stads)landbouw gericht op zorg. Subsidies, sponsoring, donaties en crowdfunding kunnen ervoor zorgen dat je bij de opstart van je sociale onderneming niet direct alles zelf hoeft te financieren. Om een financieringsmix voor elkaar te krijgen is een goede locatie, waar verschillende activiteiten mogelijk zijn en de grond geschikt is voor het verbouwen van je producten, een vereiste. Tevens is deze locatie belangrijk voor de logistiek, verspreiding en verkoop van producten en diensten en de bereikbaarheid voor je doelgroep.

3 en 4: Producten, diensten en doelgroep
Als startende sociaal ondernemer is het verstandig uitgebreid stil te staan bij de keuze voor je producten en diensten. Sociaal ondernemers hebben te maken met medewerkers die vaak specifiek naar het bedrijf komen om vaardigheden op te doen om zichzelf te ontwikkelen. Een omgeving met gevarieerde werkzaamheden biedt hiervoor uiteraard meer mogelijkheden. Ook het jaarrond kunnen aanbieden van werkzaamheden is belangrijk. Bij de keuze voor activiteiten maar ook de keuze voor een doelgroep is het verstandig om na te denken over de specifieke ontwikkeldoelstellingen van een bepaalde doelgroep.

5: Laat overheden aansluiten
Als de gemeente grondeigenaar is moet ze je de locatie gunnen en is het wenselijk dat de gemeente ruimhartig is in het toestaan van activiteiten die wellicht in eerste instantie niet waren toegestaan zoals de verkoop van producten en horeca. Ook subsidies van overheden kunnen helpen bij de opstart van je bedrijf. Daarom is het van belang overheden aan de onderneming te binden. Dat kan door de impact van de onderneming zichtbaar te maken en daarnaast goed te kijken hoe deze aansluit bij doelen of uitdagingen van overheden.

6 en 7: Verdiep je in de financiering van de zorg en weet hoe te lobbyen
Ook is het cruciaal om te weten hoe de financiering van de zorg geregeld is. Sinds 1 januari 2016 vallen de rechten op zorg, welzijn en beschut werk onder de verantwoordelijkheid van lokale overheden. De Wet Werk en Bijstand, de Wet Sociale Werkvoorziening en deels ook de Wajong zijn vervangen door de Participatiewet. Welk beleid heeft een gemeente, wat is de sociale kaart en wie zijn de contactpersonen? Dit vergt lobby- en marketingvaardigheden.

8: Verstand van zaken
Om als onderneming te overleven moet je een kwalitatief hoogwaardig product of dienst kunnen leveren. Zonder verstand van zaken is dat niet mogelijk. Hetzelfde geldt voor het werken met mensen. Je moet daar natuurlijk wel affiniteit mee hebben.

9 en 10: Doorzettingsvermogen en ondernemerschap
Startende ondernemers moeten daarnaast over doorzettingsvermogen beschikken, het begin is moeilijk. Bovenal is passie voor ondernemen, het product en het werken met de doelgroep essentieel.