Project

3R Kenya - resilient,robust, reliable

De economie van Kenia groeit. Steeds meer consumenten kunnen zich hoogwaardige voedingsmiddelen veroorloven, zoals gezonde groenten, melk en vis van goede kwaliteit. De landbouwtransformatie voldoet echter nog niet om deze producten te kunnen leveren. Samen met Keniaanse onderzoekers en uitvoerders van ontwikkelingsprojecten is er in het kader van het 3R-project bewijs verzameld over hoe de groei van de sector te stimuleren. Deze input werd ingezet om overheden en bedrijven te overtuigen actie te ondernemen bij de aanpak van specifieke knelpunten.

Het 3R-project is een project voor toegepast onderzoek en sectorontwikkeling, dat liep van 2016 tot 2020. Het is geïmplementeerd door Wageningen University & Research (WUR) en diverse partners in Kenia en gefinancierd door de Nederlandse ambassade in Kenia. Onderzoekers uit Kenia en Wageningen voerden actieonderzoek uit samen met uitvoerders van ontwikkelingsprogramma's. Daarbij is gekeken naar de wijze waarop de aquacultuur-, melkveehouderij- en tuinbouwsector in Kenia duurzamer en meer concurrerend kan worden gemaakt. Er zijn lessen getrokken uit de marktgestuurde waardeketenprogramma's in Kenia die in het verleden zijn gefinancierd door Nederland. Nederland is de ontwikkelingshulp aan Kenia geleidelijk aan het afbouwen en wil zich in de toekomst meer richten op handel en investeringen in het land. Het doel van het 3R-project was daarbij om de knelpunten te vinden en aan te pakken, zodat de sectoren concurrerender en aantrekkelijker worden voor
handel en investeringen. Het de bedoeling dat er een verschuivin plaatsvindt van hulp naar handel.

“Het bijzondere aan 3R is dat het niet alleen een onderzoeksproject was”, vertelt Catherine Kilelu, die het project in Kenia coördineerde samen met Simone van Vugt van Wageningen Centre for Development Innovation en Ingrid Coninx van Wageningen Environmental Research. “3R is ook een sectorontwikkelingsproject dat ernaar streefde om de private sector actief
te betrekken en ermee samen te werken. Boerenorganisaties, ministeries en agentschappen van de Keniaanse overheid, ngo's en consumentenorganisaties werden erbij betrokken”, voegt Van Vugt toe. Dit had als doel verbeteringen te stimuleren op het gebied van belangrijke knelpunten waardoor de duurzaamheid en het concurrentievermogen van de aquacultuur-, zuivel- en tuinbouwsector werden beperkt. Het actieonderzoek leverde bewijs op dat is besproken in stakeholderplatforms en evenementen voor elke sector. Het bewijs heeft geholpen om de overheid en de bedrijven te overtuigen om samen te werken en actie te
ondernemen.

Gericht op de consument

Een van de knelpunten in de tuinbouw is de voedselveiligheid: in Kenia bevatten groenten en fruit vaak residuen van gewasbeschermingsmiddelen en microbiële verontreinigingen, wat een gevaar is voor de volksgezondheid. “Tegelijkertijd is er een toenemende vraag naar gezonde, veilige groenten, en uit ons onderzoek blijkt dat mensen bereid zijn meer te betalen voor deze producten”, vertelt Joyce Gema, een Keniaanse zakenvrouw en consultant die actie onderzoek deed in het project. “Nu is het moment voor de boeren om die kans te grijpen.” Onderzoekers van 3R hebben de kwestie besproken met de overheid, die sindsdien meer prioriteit geeft aan voedselveiligheid. Er is een pilotproject uitgevoerd waarbij de invoering van een voedselveiligheidslabel voor binnenlandse tuinbouwproducten is onderzocht. Het label, met de naam Mazao Safi. zorgt ervoor dat de boeren meer consumentgericht te werk gaan, het verbetert hun landbouwpraktijken en geeft hun de mogelijkheid meer te verdienen. Het label sluit aan bij de aanbeveling van 3R dat de consumentenvraag meer invloed moet hebben op het werk van de boeren, de bedrijven en de overheid in de sectoren.

Lokale innovatie

De verkenning van het label is een voorbeeld van lokale innovatie, vertelt Kilelu. Het is dus aangepast aan de omstandigheden in Kenia, met de lokale actoren in de tuinbouwsector als drijvende kracht. “Boeren die hun producten willen exporteren, hebben te maken met de eisen van internationale kwaliteitsnormen, afgestemd op westerse markten, en die zijn vaak te complex.” Het lokale label is haalbaar voor boeren.

Er zijn lokale oplossingen nodig om sectoren veerkrachtig te maken, concludeert Ingrid Coninx van Wageningen Environmental Research. “Deze veerkracht is hard nodig nu de landbouw te maken heeft met de gevolgen van COVID-19, boven op de sprinkhanenzwermen en de klimaatverandering.”

De sector betrekken bij het bestuur

Een aanbeveling van 3R is dat bedrijven, boeren en consumenten meer betrokken worden bij het overheidsbeleid en de besluitvorming op het gebied van regelgeving. In de zuivelsector heeft het 3R-project, in samenwerking met het Kenyan Dairy Board, grote zuivelverwerkers en andere belanghebbenden, de overheid weten te overtuigen om het beleid over de kwaliteit van melk te verbeteren. Dat vertelt prof. Bockline Omedo Bebe, hoogleraar veehouderijsystemen aan de Egerton University, die deelnam aan het onderzoek. Onveilige melk vormt een groot probleem voor de volksgezondheid in Kenia. Tegelijkertijd hebben zuivelverwerkers melk van betere kwaliteit nodig om betere, veilige yoghurt en andere zuivelproducten te maken. Boeren kunnen meer verdienen als ze erin slagen om melk van betere kwaliteit te leveren. Uit onderzoek in het kader van het 3R-project is naar voren gekomen hoe dit gedaan kan worden, bijvoorbeeld door middel van een op kwaliteit gebaseerd betalingssysteem waarbij boeren een hogere prijs krijgen voor melk van goede kwaliteit.

Het 3R-project werd afgesloten met een meta-analyse van het voedselsysteem in Kenia door onderzoekers uit Wageningen en Kenia waarbij het resultaat van vier jaar actieonderzoek werd samengevat. Dit voegt waarde toe aan ons werk op het gebied van de voedselveiligheid, het verminderen van verliezen na de oogst en het waarborgen van inclusieve markttoegang, vertelt Rose Makenzi, beleidsmedewerker voor voedselzekerheid en water aan de Nederlandse ambassade in Nairobi, die het 3R-project heeft gefinancierd.

“We hebben dit onderzoek gefinancierd om in kaart te brengen wat voor lessen we kunnen trekken, maar een ander belangrijk doel was mensen in de sector bij elkaar brengen en de Keniaanse overheid hierbij betrekken. We gebruiken de resultaten van 3R om te onderbouwen welke aanpak werkt. Dat is de basis voor discussies met de regering over dit onderwerp.”

Klimaatatlas helpt bij aanpassing

De verandering van het klimaat heeft een grote invloed op de landbouw in Kenia, maar daarbij zijn er grote regionale verschillen. De temperaturen stijgen, en als gevolg daarvan zal het in sommige tomaten- of maïsteeltgebieden te warm worden om deze gewassen in de toekomst te blijven telen. De teelt kan worden uitgesteld tot een koelere periode, maar dan is het te droog. In een online klimaatatlas kunnen lokale beleidsmakers nuttige informatie opzoeken over de waarschijnlijke gevolgen van de klimaatverandering in hun gebied. De atlas geeft de beleidsmakers ook verschillende mogelijkheden om boeren te ondersteunen bij de aanpassing aan de klimaatverandering,
bijvoorbeeld door het subsidiëren van irrigatie.