Project

Blauwalgen: de Flock & Lock-methode

De Flock & Lock-methode van Wageningen University & Research helpt het blauwalgenprobleem in Nederland op te lossen. Bloei van blauwalgen in sloten, vaarten en plassen zorgt steeds vaker voor zuurstofloos water, stank, vissterfte en zwemverboden.

Verontreiniging van zoet oppervlaktewater met meststoffen is wereldwijd het belangrijkste waterkwaliteitsprobleem. Algen groeien onder gunstige omstandigheden explosief op deze voor hen onmisbare voedingstoffen, wat leidt tot een algenbloei. Bij een blauwalgenbloei ontstaat een troebele algensoep met verfachtige drijflagen op het wateroppervlak. Vissen sterven erdoor en zwemwater is niet langer veilig. Met omvangrijk blauwalgenonderzoek brengen medewerkers van de leerstoelgroep Aquatische Ecologie en Waterkwaliteitsbeheer de huidige risico’s van blauwalgen in Nederland in kaart. Ook kijken zij naar mogelijke consequenties van klimaatverandering en naar geschikte methoden om de overlast van blauwalgen aan te pakken.

Gifstoffen

Blauwalgen zijn de oudste organismen op aarde. Onder de microscoop zien ze er mooi en onschuldig uit, maar veel soorten maken hinderlijke gifstoffen aan. Contact met of inslikken van blauwalgen kan gezondheidsklachten veroorzaken. Met geavanceerde technieken als vloeistofchromatografie en massaspectrometrie – om vloeistoffen van elkaar te scheiden respectievelijk moleculen te herkennen – kunnen de onderzoekers zo’n 25 gifstoffen achterhalen. Omvangrijke meetprogramma’s geven een beeld van welke gifstoffen in welke concentraties waar en wanneer voorkomen. Zo zijn bijvoorbeeld 88 officiële zwemlocaties in Nederland onderzocht op blauwalggifstoffen en blauwalgensoorten. De wetenschappers willen weten welke blauwalg welk gif produceert, wat de risico’s zijn en wat het effect van klimaatverandering op de soortensamenstelling is.

Chemische oorlogvoering

Klimaatverandering begunstigt bijvoorbeeld de wereldwijd in opmars zijnde Cylindrospermopsis raciborskii. Deze blauwalg komt ook steeds vaker in Nederland voor. Om de mogelijke consequenties voor het ecosysteem en de volksgezondheid te achterhalen, richt een groot deel van het onderzoek zich op meerdere stammen van deze soort. Hierbij werkt het blauwalgteam van Wageningen University & Research nauw samen met Braziliaanse universiteiten. Een belangrijk aandachtspunt is de chemische oorlogsvoering tussen blauwalgsoorten en tussen blauwalgen en andere algen. Door gifstoffen af te scheiden, belemmeren ze elkaars groei.

Flock & Lock

Sinds 2006 worden waterbeheerders overspoeld met aanbiedingen van producten waarmee het blauwalgprobleem aangepakt zou kunnen worden. Voorbeelden zijn het toepassen van ultrageluid en modderballen met micro-organismen die de competitie om voedingstoffen aangaan met de blauwalgen. In opdracht van Rijkswaterstaat is hun werking onderzocht. Deze bleek tegen te vallen. Het Wageningse onderzoeksteam heeft inmiddels zelf ‘Flock & Lock’ ontwikkeld. Het principe achter deze methode is dat de blauwalgen dankzij een vlokmiddel afzinken naar de waterbodem. Vervolgens worden ze toegedekt met een fosfaatfixatief. Dit middel zorgt ervoor dat er geen fosfaat vrijkomt uit de waterbodem. Zo is deze essentiële voedselbron niet langer voor blauwalgen beschikbaar, waardoor ze zich niet meer massaal kunnen ontwikkelen.

Succesvol

De Flock & Lock-methode is na uitvoerig testen toegepast in zwemplas De Rauwbraken in Berkel-Enschot. Van een troebele plas met weinig waterplanten en veel blauwalgen is ze nu een plas met helder water, volop waterplanten en nog maar weinig algen. Een succesvolle ingreep dus. Ook zwemplas De Kuil in Prinsenbeek heeft na behandeling met Flock & Lock geen last meer van blauwalgenbloei. Deze behandeling maakt overigens deel uit van het Kaderrichtlijn Water innovatieproject Kansrijke innovatieve maatregelen bestrijding blauwalgenoverlast. In dit deelproject worden de effecten van bijvoorbeeld baggeren, Flock & Lock en visstandbeheer op het verbeteren van de waterkwaliteit en het terugdringen van blauwalgoverlast nader onderzocht.