Project

Ecologische effecten van ontwormingsmiddelen

In natuurgebieden worden grote grazers ingezet voor het beheer en het openhouden van het landschap. In veel terreinen worden deze dieren echter ook preventief of therapeutisch met ontwormingsmiddelen behandeld tegen parasieten in darmkanaal en longen. Deze giftige middelen kunnen sterfte onder mestvliegen en mestkevers veroorzaken wanneer zij via de mest weer in het milieu terecht komen. Wageningen Environmental Research (Alterra) onderzoekt wat de consequenties van deze effecten in het veld zijn.

Ontwormingsmiddelengebruik in natuurgebieden

Internationaal onderzoek de afgelopen jaren heeft aan het licht gebracht dat sommige van de gebruikte ontwormingsmiddelen ecologische effecten veroorzaken bij de ongewervelde mestfauna (vooral vliegen en kevers), met name van het veel gebruikte middel Ivermectine. Naar de milieurisico’s van ontwormingsmiddelengebruik in Nederland is voorheen echter nauwelijks onderzoek gedaan. Wel is bekend dat terreinbeheerders in gevallen melding maken van een verarmde mestfauna en een langere afbraaktijd van mest in het veld, de zogenaamde “dode koeienflatsen”. In de pers laaien over het bestaan van het probleem met enige regelmaat felle polemieken tussen deskundigen op. Dit alles was reden voor nader onderzoek in de Nederlandse situatie.

Resultaten

Oriënterend onderzoek in een steekproef van 20 Nederlandse natuurgebieden toonde aan dat:

  • in 80% van deze terreinen ontwormingsmiddelen worden aangewend bij grote grazers (runderen, paarden, schapen)
  • in 70% van de terreinen het zeer toxische middel Ivermectine wordt gebruikt
  • deze behandelingen vaak routinematig worden uitgevoerd, dus zonder dat onderzocht is of de dieren werkelijk ziek zijn de dieren soms meerdere keren per jaar worden ontwormd

In enkele terreinen is ook de mest van grazers onderzocht kort na toediening van Ivermectine. Uit chemische analyses bleek dat:

  • mest uit het veld afkomstig van behandelde paarden, koeien (pinken) en schapen aantoonbare gehalten Ivermectine bevat
  • de concentraties in de mest van paarden het hoogst zijn (paarden zijn geen herkauwers en poepen alles snel weer uit, dit leidt tot een hogere piek in de mest)
  • de gevonden concentraties Ivermectine hoog genoeg zijn om de larven van mestvliegen en mestkevers te doden

Op dit moment vindt veldonderzoek plaats naar de doorwerking van de effecten van ontwormingsmiddelen in het veld. Het onderzoek richt zich op de vraag welke groepen mestvliegen en mestkevers door Ivermectine in mest worden aangetast en of deze effecten ook doorwerken op de afbraaksnelheid van mest. Door hun graaf- en voedingsactiviteiten helpt de mestfauna om de ruwe mest te fragmenteren waardoor deze makkelijker verteerbaar wordt. De theorie is dat door het verdwijnen van de mestfauna de biologische afbraak van de mest in het veld wordt vertraagd. Het onderzoek vindt plaats op het proefbedrijf Unifarm van Wageningen University & Research bij Dartmoor pony’s. Dit is een ras van kleine, halfnatuurlijke pony’s die het hele jaar buiten blijven.

Publicaties