Alternatieven voor doden eendagshaantjes

Dossier

Alternatieven voor doden eendagshaantjes

In Nederland worden jaarlijks ca. 40 miljoen eendagshaantjes van legrassen gedood, omdat zij geen bestemming hebben in de pluimveevleesproductie. Het doden van deze haantjes roept maatschappelijke weerstand op. Er is dus vraag naar alternatieven voor deze praktijk. Wageningen Livestock Research onderzocht deze alternatieven en de wenselijkheid daarvan.

De pluimveehouderij kan haantjes die geproduceerd worden door legkippen niet gebruiken, omdat zij geen eieren leggen en zeer weinig bevleesd zijn. In Nederland worden deze haantjes gedood door ze te bedwelmen met gas. Vervolgens worden ze ingezet als voederdier, voor bijvoorbeeld dierentuindieren.

Mogelijke alternatieven

Voorbeelden van mogelijke alternatieven voor het doden van haantjes zijn: de combikip, stimuleren dat er meer vrouwelijke eieren worden gelegd, en bevruchte mannelijke eieren snel uitselecteren. Het onderzoek naar alle alternatieven is in de uitklappers hieronder beschreven.

De mening van de maatschappij

Wageningen University & Research deed samen met het Rathenau instituut onderzoek naar de mening van ‘het publiek’ over de verschillende alternatieven voor het doden van haantjes. Daaruit komt geen eenduidige voorkeur. Bij elk van de alternatieven zijn er mitsen en maren. Daarmee is het probleem van de eendagshaantjes een echt dilemma.

Gespecialiseerde legkippen maken haantjes overbodig

De eieren die wij eten worden geproduceerd door legkippen. Deze kippen zijn speciaal gefokt op hun eigenschappen om zo efficiënt mogelijk voedingsstoffen om te zetten in eiproductie. Zij verschillen duidelijk van vleeskippen. Legkippen zijn smal en rank en optimaal gebouwd voor het leggen van eieren, terwijl vleeskippen juist veel gespierder zijn en goed zijn in het efficiënt omzetten van voedingsstoffen naar vlees. Legkippen komen zelf natuurlijk ook uit een ei. Om legkippen te krijgen worden bevruchte eieren van een leghenras uitgebroed. Maar daarvan geeft natuurlijk de helft een haankuiken en de andere helft een henkuiken De haantjes kan de pluimveehouderij echter niet gebruiken, omdat zij uiteraard geen eieren leggen en ze zeer weinig bevleesd zijn.

Doden van eendagshaantjes

De bevruchte eieren voor de productie van de toekomstige leghennen worden door een broederij in drie weken uitgebroed. Alle kuikentjes worden op hun eerste levensdag handmatig geselecteerd aan de hand van de lengte van de veerpennen. De hennen worden verder opgefokt tot leghennen. De haantjes worden gedood.

40 miljoen haantjes per jaar in Nederland
Jaarlijks worden in Nederland circa 40 miljoen zogenaamde eendagshaantjes gedood. In de Europese Unie zijn dat naar schatting 300 miljoen dieren. Het doden van de haantjes vindt in Nederland plaats door bedwelming met kooldioxidegas (CO2). De dieren raken bedwelmd en vervolgens treedt de dood in binnen 1 minuut na blootstelling aan het gas. Elders in Europa worden ook andere gassen (bijv. argon) of andere dodingsmethoden gebruikt. Zo worden in Engeland de dieren in een shredder binnen een fractie van een seconde vermalen.

Haantjes worden ingezet voor diervoer
De Nederlandse methode maakt de dode maar intacte dieren bruikbaar als voederdier. Circa 95% van de haantjes gaat naar dierentuindieren en particulieren als voeding voor reptielen, roofvogels en ook wel katten, deels in en deels buiten Nederland. In sommige landen worden niet alle haantjes gedood, maar wordt een deel van de haantjes op het erf gehouden om later geslacht te worden. In enkele Aziatische landen worden eendagshaantjes gegeten als snack.

Zoeken naar alternatieven

Het doden van grote aantallen eendagshaantjes roept maatschappelijke weerstand op. In opdracht van de overheid voerde Wageningen University & Research onderzoek naar alternatieven voor het doden van eendagshaantjes uit.

Daarnaast heeft de overheid het Nederlandse bedrijf Inovo gefinancierd om tot een methode te komen. De Duitse overheid financiert momenteel onderzoek in Duitsland en de Canadese overheid onderzoek in Canada naar alternatieven. In alle gevallen gaat het dan om het onderscheiden van mannelijke en vrouwelijke embryo’s in eieren die 30-50% van de broedtijd hebben doorgemaakt.

Een aantal alternatieven zijn:

1. De Combikip

Dieren die én eieren leggen én behoorlijk vlees produceren, zodat haantjes bruikbaar zijn als vleeskip. Wenselijk, maar lastig haalbaar op grote schaal. Kostprijs en milieubelasting worden dan veel hoger, omdat dieren meer voer nodig hebben, langzamer groeien dan huidige vleeskippen en minder eieren leggen dan huidige legkippen.

2. De eieren seksen voor het uitbroeden

In dit stadium bevatten bevruchte eieren nog niet een ontwikkeld embryo maar wel een klompje ongedifferentieerde cellen. Onmogelijk bij kippen om zo toekomstige hanen van hennen te onderscheiden. Als het geslacht van het ei kan worden bepaald aan factoren die je kunt meten aan een ei of aan een monster van de eidooier dan zou dit kunnen. Publicaties in de literatuur suggereerden dat dit zo is bij kwartels. Onderzoek van Wageningen University & Research laat zien dat dit bij de kip niet zo is.

3. Het leggen van meer vrouwelijke eieren stimuleren

Het onderzoek heeft getoond dat het mogelijk is om hennen zo te behandelen dat ze minder mannelijke eieren leggen. Echter, de behandelingen zijn alleen bedoeld voor onderzoek en kunnen niet in de praktijk worden gebruikt. Deze methode wordt alleen bruikbaar als een manier wordt gevonden die praktisch uitvoerbaar is en niet het welzijn, gezondheid en productiviteit van de hennen schaadt. Methoden die gebruik maken van genetische modificatie worden momenteel niet verder onderzocht vanwege onvoldoende acceptatie uit de samenleving en politiek.

4. Bevruchte eieren uitselecteren na 1 tot 2 weken bebroeden

In een bevrucht ei ontwikkelt zich pas een embryo als het ei wordt bebroed. Vanaf ca 9 dagen bebroeden kun je een monster van het ei nemen en embryo’s van haantjes en hennetjes onderscheiden. Haanembryo’s zou je dan kunnen doden voordat het ei uitkomt. De methode is op laboratoriumschaal beschikbaar, maar nog niet voor praktijktoepassing. Onderzoek moet aanwijzen of snelle en goedkope toepassing in de praktijk mogelijk is.

5. Bevruchte eieren selecteren direct na het leggen

Dit is in princie mogelijk met gebruikmaking van een genetisch gemodificeerde kip met een merker gen op het ‘Z’ geslachtschromosoom. De mogelijkheid is al in andere landen aangetoond. Doordat een onbebroed mannelijk ei onder blauw licht een heel klein lichtimpulsje laat zien, kunnen mannelijke onbebroede eieren mogelijk automatisch eenvoudig worden uitgeselecteerd. Deze eieren hoeven dan niet te worden uitgebroed. De onderzoekers willen eerst aantonen dat een dergelijke methode geen effecten heeft op de gezondheid en het welzijn van de kippen. De dieren en eieren van dit onderzoek komen niet in de voedselketen en worden gedood zodra het onderzoek is afgerond. Daarna is het noodzakelijk om een maatschappelijke discussie te voeren en te verkennen of zulke kippen ook gewenst zijn. Als deze methode in de toekomst geaccepteerd en gebruikt zou worden dan zou hiermee het doden van ca 300 miljoen eendagshaantjes voorkomen kunnen worden. Het maken van genetisch gemodificeerde dieren is wettelijk niet toegestaan tenzij ontheffing wordt gegeven en die ontheffing is niet verkregen.

Of: niets doen

De huidige praktijk van het doden accepteren. De gedode eendagskuikens worden benut. Het is een gewaardeerde voeding voor dierentuindieren. Als er geen eendagskuikens meer beschikbaar zijn moeten dierentuinen naar een alternatief op zoek. Deze aspecten zijn in kaart gebracht en in een rapport beschreven De afzetmarkt voor eendagshaantjes in beeld.

Publicaties

Nederlandstalige publicaties

Engelstalige publicaties

Documenten

Links