glutenvrij, coeliaki

Project

Gezonde voeding bij coeliakie

Voor mensen met coeliakie, ook wel glutenintolerantie genoemd, is een gezond glutenvrij dieet van belang. De Nederlandse Coeliakie Vereniging vroeg de Wetenschapswinkel van Wageningen UR om voedingsproblemen bij coeliakiepatiënten in kaart te brengen. Om zo haar voedingsadviezen aan te scherpen.

De Nederlandse Coeliakie Vereniging (NCV) is als patiëntenorganisatie een belangrijk advies- en kenniscentrum en streeft naar een adequate diagnosestelling en een gezond glutenvrij dieet.

Op basis van de vragen van de NCV zijn er verschillende onderzoeksactiviteiten uitgevoerd en gepresenteerd. Er is een voedselconsumptieonderzoek onder coeliakie patiënten uitgevoerd. Daarnaast zijn er praktijkonderzoeksopdrachten gedaan naar:

  • De voedingswaarde van glutenvrij brood en bak mixen
  • Strategieën van coeliakie patiënten om hun voeding glutenvrij te houden
  • Een workshop gehouden over een Glutenvrije schijf van vijf.

Deze resultaten zijn gepresenteerd tijdens een bijscholing van NCV-netwerk diëtisten. De resultaten staan hier onder verder uitgewerkt.

Voedselconsumptieonderzoek

Uit buitenlandse literatuur is bekend dat bij coeliakie patiënten tekorten voorkomen aan vezels, vitamine D, ijzer, foliumzuur, calcium en magnesium. Daarnaast wordt er te veel totaal vet en verzadigd vet geconsumeerd. In Nederlands was er tot nu toe geen onderzoek gedaan naar de voedselconsumptie van coeliakie patiënten. Daarom is een voedselvragenlijst voorgelegd aan ruim 3000 leden van de NCV. Dit leverde 500 verwerkbare ingevulde lijsten op. De belangrijkste conclusies die hieruit getrokken kunnen worden:

  • Ook bij Nederlandse coeliakie patiënten wordt een te hoge inname van vet en verzadigd vet gevonden;
  • 90% van de ondervraagden eet te weinig voedingsvezels;
  • Vitamine D inname is bij bijna alle ondervraagden te laag;
  • De gemiddelde ijzerinname is alleen bij vrouwen te laag.

Deze resultaten verschillen niet met wat er gevonden wordt bij de doorsnee Nederlandse bevolking. Wat betreft vitamines en mineralen: worden er veel supplementen gebruikt.

Janneke Schultink, de student die het voedselconsumptie onderzoek heeft uitgevoerd presenteerde de resultaten aan zo’n 200 NCV leden tijdens de ledendag 12 april 2014. Vervolgens gaf Irene Gosselink, onderzoekster van het project vanuit de wetenschapswinkel, voedingsadviezen die naar aanleiding van het onderzoek geformuleerd zijn.

Over het voedselconsumptieonderzoek zal een wetenschappelijk artikel verschijnen en er wordt een samenvatting geschreven voor de nieuwsbrief ‘Glutenvrij Magazine’ van de NCV.

Janneke en Irene.jpg

Foto: Janneke Schultink en Irene Gosselink ontvangen bloemen na hun presentatie op de NCV-ledendag.

Voedingswaarde van glutenvrij brood en - bakmixen

Brood is een belangrijk onderdeel van het Nederlandse voedingspatroon. Voor coeliakie patiënten is het daarom belangrijk een volwaardig glutenvrij alternatief te gebruiken. Twee studentes van de Hogeschool Arnhem Nijmegen (Debby van Vugt en Annelies Willemsen) hebben daarom op verzoek van de NCV uitgezocht hoe het zit met de voedingswaarde van glutenvrij brood en broodbakmixen. De laatste jaren is het aanbod aan glutenvrije producten en dus ook brood op de Nederlandse markt enorm toegenomen. Het bleek lastig om de voedingswaarde van glutenvrije broden en bak mixen te achterhalen. Uiteindelijk rapporteerden de studentes over acht broden en acht broodmixen. Het algemene beeld is dat de glutenvrije broden en bak mixen meer vet en suikers bevatten en minder vezels dan regulier brood.

Over dit onderdeel is een artikel geschreven voor de nieuwsbrief ‘Glutenvrij’ van de NCV. 

Strategieën van coeliakie patiënten

Twee studenten van de Hogeschool Arnhem Nijmegen hebben aan de hand van een gedragsmodel (ASE) een vragenlijst ontwikkeld om te achterhalen welke strategieën coeliakie patiënten gebruiken om hun glutenvrije dieet invulling te geven. De vragenlijst is voorgelegd aan 500 leden van de NCV, daarvan vulden 146 de vragenlijst in. Het lezen van etiketten is een strategie die het belangrijkst wordt gevonden maar tevens ook het moeilijkst. Voor alle strategieën en de percentages:

Het ASE is een model om gedrag te verklaren en is genoemd naar deze drie determinanten: Attitude, Sociale invloed en (eigen) Effectiviteit. Daarnaast zijn Kennis & Vaardigheden, Barrières & Support bepalend voor gedrag. Strategieën vallen onder vaardigheden.


Glutenvrije schijf van vijf

Bij de NCV leeft de behoefte aan een specifiek voorlichtingsinstrument voor een volwaardige voeding voor coeliakie patiënten, die bij voorkeur aansluit op de schijf van vijf. Op 15 mei 2014 vond in Wageningen een workshop plaats met vertegenwoordigers van de NCV, het voedingscentrum, afdeling voeding van de Wageningen Universiteit, een communicatiedeskundige en twee door de NCV opgeleide diëtisten.

Gezamenlijk werd er gebrainstormd over uitgangspunten, inhoud en vorm van een glutenvrije schijf van vijf. Deze ideeën zijn door onderzoekster Irene Gosselink uitgewerkt en zij heeft aangepaste teksten geschreven. De NCV werkt in overleg met het Voedingscentrum aan de vormgeving van deze glutenvrije schijf. Wanneer deze aangepaste glutenvrije schijf van vijf gepresenteerd zal worden is nog onbekend.

Ontwikkelen criteria voor het keurmerk ''Goed Glutenvrij''

De NCV wil met een keurmerk voor glutenvrije voedingsmiddelen gaan werken. Het keurmerk krijgt de naam: ‘Goed Glutenvrij’. Producenten van voedingsmiddelen kunnen dit keurmerk voor een product krijgen als het aan bepaalde criteria voldoet. Hiermee wil de NCV bereiken dat:

  • Mensen met coeliakie een hulpmiddel hebben om een gezonde keuze te maken bij het kopen van speciale glutenvrije voedingsmiddelen;
  • Producenten bewegen om de samenstelling van de glutenvrije producten ‘gezonder’ te maken (dat wil zeggen minder vet en minder zoet).

Onderzoekster Irene Gosselink heeft in nauw overleg met de NCV deze criteria ontwikkeld. De NCV gaat hiermee verder om producenten te informeren over de aanvraagprocedure voor het keurmerk en zal een communicatie campagne starten rond het keurmerk. Uiteraard kost het tijd om dit proces vorm te geven. Naar verwachting zal er eind 2015 meer bekend worden.


NCV
Voedingscentrum

Bijscholing NCV diëtisten-netwerk

De NCV schoolt diëtisten bij op het gebied van coeliakie. Voor dit diëtisten-netwerk organiseert de NCV regelmatig bijscholingen. Op 21 en 22 mei heeft onderzoekster Irene Gosselink de resultaten van het voedselconsumptieonderzoek, het ASE model en de strategieën van coeliakie patiënten gepresenteerd.