Nieuws

Ligging, grootte en beheer bepalen vegetatie in de Oostvaardersplassen

Gepubliceerd op
14 oktober 2013

De Oostvaardersplassen zijn niet alleen het onderwerp van een succesvolle bioscoopfilm, maar ook van interessant onderzoek. Grote grazers als konikspaarden en edelherten domineren het gebied, houden het open en gaan bosvorming tegen. De vraag is of dit een samenloop van omstandigheden is, of dat grote grazers ook onder andere ecologische omstandigheden en ligging hun leefgebied kaalvreten.

Over het algemeen wordt aangenomen dat de openheid van de vegetatie van natuurgebieden onafhankelijk is van de grootte van het gebied en de ligging in het landschap. Onderzoek van Peter Schippers en collega’s (Wageningen Universiteit, Alterra, Vrije Universiteit, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Ecological Complexity) laat echter zien dat dit niet altijd het geval is. Grote grazers spelen hierbij een cruciale rol. Met behulp van modelberekeningen tonen ze aan dat kleine en geïsoleerde gebieden een lage dichtheid aan grazers hebben maar een hoge bedekking met bos. Grote en goed bereikbare gebieden daarentegen worden gedomineerd door grote grazers en zijn bedekt met grasland. Dus eigenlijk zijn grote grazers en bos elkaars natuurlijke opponenten. Een natuurlijk herstel van een verstoord evenwicht tussen grote grazers en bosvegetatie kan honderden jaren duren.

“Toch zijn er omstandigheden waarin grote grazers en opgaande vegetatie samen kunnen gaan,” zegt Peter Schippers. “Naast isolatie en grootte spelen ook verstoringen en beheer een belangrijke rol. Beheer, zoals jacht, kan een gebied dat wordt gedomineerd door grasland omzetten in een meer bosrijk gebied. Verstoring, bijvoorbeeld een bosbrand, kan een bosgebied omzetten in een graziger, open landschap. Deze resultaten van het onderzoek geven aan dat de isolatie en grootte van natuurgebieden en ook de aantalsregulatie van grote grazers in grote mate de openheid van het landschap bepalen. Dit verklaart bijvoorbeeld dat grote grazers in de Oostvaardersplassen nu zorgen voor een open landschap. Als we bijvoorbeeld meer bos in de Oostvaardersplassen willen, is aantalsregulatie van grote grazers door de mens nodig. Of toch wachten op de terugkeer van de wolf...”.