Project

MFC KOMBI CoP

Metropolitan Food Clusters is te zien als een complex vraagstuk. Het is een concept dat streeft naar een samenhangende, integrale en duurzame aanpak van voedselproductie tot vermarkting en consumptie. Vanuit de wetenschap wordt gewerkt aan conceptontwikkeling, nieuwe technieken voor het optimaliseren van de productie en de duurzaamheid. Vanuit de markt worden nieuwe productmarkt combinaties verkend en de overheid is bezig met bevorderen van de Topsectoren en het ondersteunen van duurzame initiatieven.

MFC is een integraal concept en omvat meerdere:

  • sectoren: plant, dier, decompositie, mogelijk ook industrie
  • domeinen: markt, kennis en overheid
  • disciplines: alfa (ontwerp), beta (productie en teeltkennis, bodem, water en milieu, procestechniek etc.) en gamma (organisatiekunde, economie en bestuurskunde)
  • schaalniveaus: lokaal, regionaal, nationaal en internationaal    

Om de complexiteit hanteerbaar te maken heeft Wageningen University & Research in 2011 het initiatief genomen een  Community of Practice (CoP) Metropolitan Food Clusters (MFC) op te starten en gestart met een groep van voorlopers vanuit kennis, overheden, markt en intermediairen, zoals ontwikkelingsmaatschappijen. Deze groep komt jaarlijks enkele malen bijeen en is inmiddels uitgegroeid tot een netwerk van 150 practitioners. Binnen de CoP vindt uitwisseling, kennismaking en gezamenlijke betekenisgeving plaats aan het concept en de verschillende aspecten van MFC, trends en ontwikkelingen en concrete MFC initiatieven en wordt verkend op welke wijze initiatieven kunnen worden verder gebracht en ingepast binnen beleid, regelgeving, ruimte, landschap en organisatorische begrenzingen.

Community of Practice werkmethode

De Community of Practice is te zien als een managementconcept voor collectief leren, gezamenlijke betekenisvorming en het opzetten van een sociaal netwerk, die bijdraagt aan nieuwe vormen van MFC ontwikkeling en het vergroten van het vermogen tot leren en kennisontwikkeling en tot realisatie van MFC in de praktijk. De ontwikkeling van de CoP wordt gestimuleerd door het versterken van het engagement (betrokkenheid), door het versterken van de verbeeldingskracht en door het versterken van de inbedding van MFC initiatieven binnen beleid, financiering, omgeving etc. Hiertoe worden werkbijeenkomsten georganiseerd, waarbij diverse creatieve werkvormen worden toegepast. Binnen de CoP wordt gezamenlijke kennisuitwisseling, conceptontwikkeling, strategievorming actief gefaciliteerd en wordt gestreefd naar het ontstaan van nieuwe initiatieven. De deelnemers aan de CoP vormen een gemeenschap op basis van een gezamenlijke identiteit, perspectief, belang en initiatief. Door samenwerking tussen kennis, markt en publieke partijen initiatieven verder gebracht. Deelnemers zorgen er voor dat deze doorwerking vinden binnen strategie, beleid en handelen door bedrijven, overheden en kennisinstellingen, in regionale clusters, maar ook op het niveau van nationale overheid en EU en investeerders.

Doel van de werkprocessen binnen CoP MFC is:

  • creëren van netwerk van MFC practitioners, bevorderen van ontmoeting en uitwisseling, vergroten van zichtbaarheid van het concept, de mensen en de initiatieven en de resultaten in termen van economische groei en duurzame productie
  • betekenis geven aan het concept van MFC in termen van duurzame ontwikkeling: optimalisatie van productie, omgaan met grondstoffen en afval, verwaarden van reststromen, innovatie, risicomanagement, minder vervoersbewegingen, minder transportkosten, voedselveilig, bijdragen aan klimaatvraagstuk
  • laten zien van vernieuwing binnen agrofood en tuinbouw, zowel binnen de keten, het publieke domein, als in de kenniswereld
  • bevorderen van innoverend ondernemen binnen de triple helix: uitwisseling tussen betrokkenen van de KOMBI-partijen, leren van best practices clusters, gezamenlijke actieplanning en businessplanning, conceptontwikkeling en netwerkontwikkeling
  • initiatief nemen in concrete MFC-ontwikkeling en initiatieven en elkaar helpen met vormgeven en ontwikkelen van MFC/regionaal agro- en foodcluster
  • gezamenlijk betekenis geven aan trends en ontwikkelingen in beleid en omgeving –provinciale structuurplannen, het nationale beleid gericht op topsectoren, het Europese beleid gericht op Knowledge and Innovation Communities voor Klimaat (Climate KIC) en Food (KIC Food) en regionale ontwikkelingsstrategie en fondsen (smart specialization, structuurfondsen).
  • verkennen van internationale marktontwikkeling: MFC business development in Mexico, Filipijnen en andere global initiatives

Interesse in MFC groeit:

  • meer sectoren en onderdelen van de keten zijn betrokken geraakt (kip, varken, koe, glas, akkerbouw, laanbomen, algen, aquacultuur, logistiek, stallen- en kassenbouwers, feed, chemie, food processors, kenniskolom)
  • meer publieke partners betrokken: provincies Overijssel, Zuid-Holland, Gelderland. gemeenten Peel en Maas, Wageningen, Almelo, Regio Venlo, Ede, regio Food Valley
  • meer wetenschapsdomeinen betrokken: Plant Science (teeltechniek, kassenbouw), Food and Biobased Research (biorefinery, agrologistiek), Environmental Research (klimaat, water, bodem, landschap), Social Science (markt- en ketenonderzoek)  
  • er ontstaan meer consortia met deelname vanuit verschillende domeinen

Het netwerk – interesse in MFC groei

MFC.png

Groeiend netwerk van inmiddels ongeveer 150 deelnemers:

  • meer regio’s betrokken: groeiend aantal clusters en initiatieven
  • Greenport Venlo – MFC Eiwitrijk
  • Betuwse Bloem – laanboomcluster Opheusden, MFC Bergerden, Crystal Palace
  • Food Valley
  • Zuidwestelijke Delta: MFC Terneuzen, Prinsenland
  • Noord-Holland Noord: MFC Agriport A7
  • Greenport West – Rijnmond
  • MFC Noordoostpolder
  • MFC Mexico
  • Meer publieke partners betrokken: provincies Overijssel, Zuid-Holland, Gelderland, Limburg en Drenthe. Gemeenten Peel en Maas, Wageningen, Almelo, Rotterdam, Venlo, Ede, regio Food Valley. Ministerie van EZ, Topsector Agrofood Internationaal, DLG
  • Meer wetenschapsdomeinen betrokken: Plant Science (teeltechniek, kassenbouw), Food and Biobased Research (biorefinery, agrologistiek), Environmental Research (klimaat, water, bodem, landschap), Social Science (markt- en ketenonderzoek)  
  • Meer ondernemers vanuit verschillende sectoren: pluimvee, varkens, tuinbouw (glas, laanbomen, akkerbouw), melkveehouderij, algen, vanuit de keten: toeleveranciers (stallen en kassenbouwers), agrologistiek, processing, kennis en innovatie  
  • Belangrijke rol voor intermediairs: Oost nv, Knowhouse, SVGV, Impuls Zeeland, Stig en anderen

We zien vanuit de variëteit in interesse en belangen een ontwikkeling naar het ontstaan van subnetwerken:

  • rond initiatieven in Nederland en elders op de wereld
  • rond thema’s: BBE, klimaat, natuur, financiering, Topsectoren, EU fondsen en netwerken (Climate KIC, EIP, KIC Food)

Rol van publieke partijen wordt duidelijker:

  • ruimte maken vanuit RO in bestemmingsplannen en provinciale structuurplannen en omgevingsvisies om agroclusters mogelijk te maken: opschaling in voedselproductie, clustervorming en nieuwe combinaties (plant-dier, agro-industrie)
  • foodclusters als thema voor strategische keuzen voor regionale ontwikkeling – smart specialization. Publieke partners zijn betrokken in regionale Economic Development Boards en zijn verantwoordelijk voor landsdelige Smart Specialization Strategies (zogenaamde RIS3 vanuit EU-strategie)
  • faciliterende rol in bijeenbrengen van consortia en netwerkontwikkeling: op nationaal niveau rond topsectoren (triple helix, MKB, regio). Op regionaal mobiliseren van triple helix, mobiliseren van bedrijven rond regionale ontwikkeling.
  • Het faciliteren van internationale kennisexport door de deelnemers in regionale innovatieclusters te stimuleren samen een innovatie-agenda in een van de groei-economieën op te pakken en daarin hun kennis te verwaarden via advisering, consultancy, training en opleiding
  • fondsen en regelingen beschikbaar stellen of toegankelijk maken voor initiatiefnemers

Er is veel interesse in MFC concept in opkomende economieën

Topsectorenbeleid heeft verwachtingen dat internationalisering van MFC leidt tot toegevoegde waarde voor Nederlandse bedrijven:

  • het internationaal verwaarden van kennis om andere landen te helpen hun productiviteit te verbeteren
  • verkopen van nederlandse producten met name in de sfeer van de toelevering, dienstverlening, teelttechniek etc, niet zo zeer gericht op nieuwe productielocaties
  • Nederlandse ondernemers, mkb, kunnen als adviseur optreden voor ontwikkelingen elders en aandeelhouder worden van MFC initiatieven, bedrijven die ontstaan
  • koppelen van regionaal netwerk aan internationale missies en initiatieven – gezamenlijk op pad, leren-reflectie op eigen casus, samen ontwikkelen, samen verkopen, versterken van onderling vertrouwen en basis leggen voor MFC ontwikkeling in Nederland
  • buitenlandse MFC managers worden opgeleid in Nederland
  • naast grote bedrijven in de foodsector, nu ook perspectief voor (regionale) MKBers, voor internationale marktontwikkelingen

Nieuwe strategische verbindingen ontstaan:

  • Geografisch: Zeeland met Gent, Greenport Venlo met Chemelot en Brainport
  • Met maatschappelijke groepen die zich richten op duurzame ontwikkeling bijvoorbeeld via de gemeenschappelijke agenda van klimaatverandering
  • Met natuurbeschermers door het efficiëntere ruimtegebruik, dat de hogere productiviteit van de landbouw meebrengt, die kan worden ingezet voor biodiversiteitsontwikkeling.
  • Met biobased economy
    • Inhoudelijk vanuit nieuwe vormen van verwaarding (value strategies)
    • Met regionale initiatieven: veel regio’s zien BBE als driver voor regionale ontwikkeling
    • Ruimtelijk vanuit nieuwe ruimtelijke configuraties
    • Qua netwerken – samenspel Biobased clusters en netwerken en MFC, samen optrekken naar de regio en binnen regio’s
  • Internationaal
    • Topsector Agrofood – internationale strategie
    • Climate KIC
    • KIC Food
    • European Innovation Partnership on Agricultural Productivity and Sustainability
    • Grensoverschrijdende initiatieven: Zeeland 
  • Met Human Capital Agenda
    • meer aandacht voor opleidingen en training
    • initiatief vanuit de sector – Vencomatic campus, HCA wordt onderdeel van cluster van innovatieve sectoractiviteiten
    • onderdeel van BB Europe, trainingscentrum voor Biobased delta
    • betrokkenheid VHL in netwerk