Nieuws

Nevengeulen voor dynamische riviernatuur langs de IJssel

Gepubliceerd op
8 november 2012

Om te voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) zijn maatregelen langs de grote rivieren nodig. Ter voorbereiding van KRW-maatregelen voor na 2015 zoekt Rijkswaterstaat langs de IJssel naar locaties om natuurlijke oevermilieus aan te leggen zonder dat de scheepvaartfunctie van de rivier daar nadeel van ondervindt. Alterra-onderzoekers Bart Makaske en Gilbert Maas adviseerden over de inpassing van nevengeulen in het uiterwaardenlandschap.

Rijkswaterstaat overweegt om nevengeulen aan te leggen langs de IJssel om tot meer natuurlijke oevermilieus te komen. “Wij hebben op geomorfologische kaarten van de uiterwaarden de ‘hot spots’ voor nevengeulen aangegeven,” zegt Bart Makaske. “Dit zijn de plaatsen waar de huidige rivierprocessen het beste benut kunnen worden om dynamische nevengeulen en riviereilanden te realiseren. Niet geheel toevallig zijn dit vaak plaatsen waar ook in het verleden dergelijke vormen bestonden.”

Hoewel het advies betrekking heeft op KRW-doelen, bieden de maatregelen in de ‘hot spots’ ook volop kansen voor het realiseren van andere zeldzame riviernatuur, bijvoorbeeld in het kader van Natura 2000. Het advies van Makaske en Maas bouwt voort op een uitgebreide studie naar uiterwaardvormende processen langs de Nederlandse rivieren, die eerder dit jaar verscheen. Die studie geeft een overzicht van de morfodynamische processen en fysiotopen van het zomerbed en de uiterwaarden en weerden van de grote Nederlandse rivieren. De morfodynamische processen in het rivierengebied zijn erosie en sedimentatie onder invloed van rivierafvoer, het getij en de wind. Deze processen leiden tot steeds weer veranderende patronen van terreinvormen en milieugradiënten.

Afbeelding: Uitsnede van de geomorfologische kaart van de uiterwaarden van de IJssel. De rode cirkels markeren de ‘hot spots’ waar uiterwaardvormende processen actief zijn, de blauwe lijnen zijn mogelijke nevengeulen.
Afbeelding: Uitsnede van de geomorfologische kaart van de uiterwaarden van de IJssel. De rode cirkels markeren de ‘hot spots’ waar uiterwaardvormende processen actief zijn, de blauwe lijnen zijn mogelijke nevengeulen.

Bart Makaske: “Daarmee zijn morfodynamische processen mede sturend voor de natuurkwaliteit in het rivierengebied. In de afgelopen decennia zijn vele projecten in het rivierengebied uitgevoerd waarbij maatregelen zijn genomen om de hoogwaterveiligheid en de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Veelal zijn uiterwaarden en weerden hierbij opnieuw ingericht en is het beheer veranderd. In een uitgebreide veldstudie hebben we geïnventariseerd welke morfodynamische processen in het rivierengebied actief zijn, en onderzocht welk effect rivierprojecten hebben gehad op de morfodynamische processen. Vervolgens hebben we kansen voor morfodynamiek geïdentificeerd, die kunnen ontstaan door gerichte maatregelen of aanpassingen van maatregelen. Tot die maatregelen behoort onder andere het aanleggen van nevengeulen, waarover we zojuist een vervolgadvies hebben uitgebracht.”