Oekraïne ontdekt biomassa voor energievoorziening

Oekraïne ontdekt biomassa

Kan Oekraïne onafhankelijk worden van Russisch gas? Ja, dat kan. Want het Oost-Europese land heeft biomassa ontdekt. Allereerst als alternatief voor het dure aardgas uit Rusland, later mogelijk als exportproduct. Het onderzoeksproject Pellets for Power heeft de Oekraïense interesse aangewakkerd.

Van 2011 tot en met 2014 deed Wageningen UR (Food & Biobased Research en Alterra) in Oekraïne onderzoek naar drie soorten biomassa: stro, riet en het biomassagewas  switchgrass. De onderzoekers wilden weten of uit deze soorten economisch rendabele én duurzame brandstofpellets te produceren zijn. Dit gebeurde in nauwe samenwerking met bedrijven uit Nederland, België en Oekraïne.

Alternatief voor Russisch aardgas

Breekt biomassa door, dan kan dit wel eens goed nieuws betekenen voor het overwegend arme land, voorspellen Ronald Poppens, onderzoeker bij Wageningen UR Alterra en Wolter Elbersen, werkzaam bij Wageningen UR Food & Biobased Research. Elbersen: “Oekraïne is voor zijn energievoorziening nu nog afhankelijk van het dure aardgas uit Rusland. Biomassa kan wel eens uitgroeien tot een betaalbaar alternatief hiervoor. En lukt het producenten de kwaliteit verder te verbeteren en de kosten per unit te verlagen, dan wordt het voor Nederland ook interessant om biomassa uit Oekraïne te importeren.”

Kees Kwant, programma-adviseur Biobased Economy van onderzoeksfinancier Agentschap NL (tegenwoordig RVO), ziet het er graag van komen. “Niet alleen om het in de vorm van pellets te kunnen gebruiken voor de energievoorziening. Maar op termijn ook als bron voor de productie van biobased materialen en chemicaliën.”

Duurzame import nodig

Kwant legt uit wat voor Agentschap NL de reden was om het project namens de Nederlandse overheid voor een deel te financieren: “In Nederland is te weinig biomassa voorhanden om de duurzaamheidsdoelstellingen te halen. Dus is import nodig. Nu worden er al houtpellets geïmporteerd uit Canada en de VS. Met dit project wilden we erachter komen of het ook mogelijk is om pellets volgens een duurzaam proces uit andere gewassen te produceren. Wat Pellets for Power voor ons extra interessant maakte, was dat het zich afspeelde in een land dat over veel potentieel aan biomassa beschikt.”

Riet is interessant

Dit potentieel bevindt zich onder andere in de 1,2 miljoen hectare aan moerasland, waar veel riet groeit. En dit riet is interessant, zo is tijdens Pellets for Power vastgesteld. “Uit tests is gebleken dat de kwaliteit van het riet goed genoeg is om tot pellets te worden verwerkt”, zegt Elbersen, projectleider bij Food & Biobased Research. "Technisch kan het. We hebben verder gekeken of het ook duurzaam kan. Ook daarop is het antwoord ‘ja’."

Poppens vult aan: “Het riet wordt nu vooral nog verbrand ten gunste van jagers en vissers. Maar als je riet oogst, worden er minder broeikasgassen uitgestoten. Lastig is wel dat de moerasgebieden ecologisch zeer kwetsbaar zijn. Je moet dus heel voorzichtig oogsten. Bijvoorbeeld door pas te oogsten als er een flinke ijslaag ligt. Door een bufferzone aan te houden langs de waterrand. Of door zigzag te oogsten, wat goed is voor insectenpopulaties.”

Géén iLUC

Riet is dus kansrijk en dat geldt ook voor switchgrass. Dit Amerikaanse prairiegras beschikt over uitstekende eigenschappen als goedkoop biomassagewas. En dat is interessant voor Oekraïense telers, zegt Elbersen. “Oekraïne heeft vele hectares zeer vruchtbare landbouwgrond, maar er is ook ongebruikte grond met minder goede bodemcondities. We hebben aangetoond dat switchgrass het ook op deze marginale grond goed doet. Dat levert meteen wel een dilemma op, want je kostprijs wordt dan wel iets hoger. Ook de broeikasgasbalans per unit geproduceerd product valt iets minder gunstig uit.”

Daar staat dan weer een positief effect tegenover: er treedt geen indirect land use change (iLUC) op. Elbersen: “Net als bij de productie van riet gaat zo ook de productie van switchgrass niet ten koste van landbouwgrond voor voedselproductie.”

Vergunningen

De vraag is natuurlijk: zijn er in Oekraïne succesvolle businesscases mogelijk voor biomassa? Ja, zegt Ronald Poppens: “Vooropgesteld: zakendoen in Oekraïne is ingewikkeld. Zo blijkt het moeilijk haalbaar te zijn om een succesvolle productieketen op te zetten voor stro, mede door contractuele onzekerheden. Voor riet liggen de kansen gunstiger. Tijdens het project hebben we uitgezocht wie nu precies de rechtmatige eigenaren zijn van riet. Dat blijken de dorpen te zijn. Op basis van samenwerkingsovereenkomsten met lokale boeren en bedrijven heeft onze projectpartner Phytofuels inmiddels vergunningen om ongeveer 9.000 hectare riet duurzaam te oogsten. We verwachten dat productie van switchgrass voor biomassa binnenkort zal volgen.”