Ontrafeld genoom van de eend geeft openingen in strijd tegen vogelgriep - Wageningen UR

Persbericht

Ontrafeld genoom van de eend geeft openingen in strijd tegen vogelgriep

Gepubliceerd op
10 juni 2013

Na ondermeer de zebravink, de kip en de kalkoen is nu ook het genoom van de wilde eend in kaart gebracht. De totale DNA-volgorde van de watervogel toont de interactie die de vogel gedurende lange perioden heeft met diverse vogelgriepvirussen, influenza A. Dat geeft aanknopingspunten voor verder onderzoek naar de precieze werking van het virus bij vogels, maar op termijn ook bij mensen. Want een deel van het besmettingsmechanisme en de reacties van het lichaam zijn hetzelfde. Dat schrijft een internationaal onderzoeksteam, waaronder onderzoekers van Wageningen University, in Nature Genetics van 10 juni.

De wilde eend (Anas platyrhynchos) vormt voor het vogelgriepvirus een natuurlijke reservoir. Onderzoekers troffen reeds 25 varianten van influenza A bij de watervogel aan. Meestal hebben vogels nauwelijks last van die virussen, maar sinds het opduiken van één type, H5N1, is de schade die het virus heeft aangericht onder pluimvee in zestig landen immens. Meer zorgen nog baart de overdracht van het virus naar mensen. Daardoor vielen reeds enkele honderden dodelijke slachtoffers. Die dreiging is continu, omdat het virus zich in de eend genetisch kan veranderen zodat nieuwe virusvarianten kunnen ontstaan, die een potentieel gevaar vormen voor mens en dier.

Het onderzoeksteam, waaronder de Wageningse onderzoekers Martien Groenen, Richard Crooijmans en Robert Kraus, telde zo’n 19.000 eiwit coderende genen in het genoom van de eend. Dit komt overeen met het aantal in de eerder ‘gesequencete’ genomen van de andere vogels en is circa 3000 genen minder dan gemiddeld bij zoogdieren waaronder mens. Het team nam voor het karteren een tien jaar oude Peking-eend.

Infectie

Het in aanraking komen van een vogelgriepvirus met het weefsel (meestal de longen) van de wilde eend, ontketent bij de eend een cascade aan reacties. Na het eerste contact van het virus sturen signaaleiwitten (cytokines) een serie alarmerende boodschappen door het vogellichaam. Afweercellen, zoals witte bloedcellen, migreren naar de plaats van de infectie via bloedbaan en het weefsel. De temperatuur van het lichaam stijgt om zo de interne stofwisseling te verhogen en de ideale temperatuur voor het virus te verlaten. Geïnfecteerde cellen plegen ‘zelfmoord’ of worden opgeruimd door eigen lichaamscellen. Het geheel aan reacties vergt de inzet van een leger aan genen. “Infectie van eenden met het griepvirus activeert duizenden genen. Veel daarvan zien we ook bij de mens”, verklaart Martien Groenen. “Juist verdere bestudering van verschillen bij eend en mens biedt mogelijk inzicht hoe we dat besmettingsproces met medicatie bij kunnen sturen, zodat de afloop minder fataal zal zijn.”

Publicatie

The duck genome and transcriptome provide insight into an avian influenza virus reservoir species. Yinhua Huang, Yingrui Li, David W Burt, Hualan Chen, Yong Zhang, Wubin Qian, Heebal Kim, Shangquan Gan, Yiqiang Zhao, Jianwen Li, Kang Yi, Huapeng Feng, Pengyang Zhu, Bo Li, Qiuyue Liu, Suan Fairley, Katharine E Magor, Zhenlin Du, Xiaoxiang Hu, Laurie Goodman, Hakim Tafer, Alain Vignal, Taeheon Lee, Kyu-Won Kim, Zheya Sheng, Yang An, Steve Searle, Javier Herrero, Martien A M Groenen, Richard P M A Crooijmans, Thomas Faraut, Qingle Cai, Robert G Webster, Jerry R Aldridge, Wesley C Warren, Sebastian Bartschat, Stephanie Kehr, Manja Marz, Peter F Stadler, Jacqueline Smith, Robert H S Kraus, Yaofeng Zhao, Liming Ren, Jing Fei, Mireille Morisson, Pete Kaiser, Darren K Griffin, Man Rao, Frederique Pitel, Jun Wang, & Ning Li. Nature Genetics on line, 9 june 2013.