Populatie Grijze Zeehonden in de Nederlandse Waddenzee

Populatie Grijze Zeehonden in de Nederlandse Waddenzee

Gedetailleerde aantallen en ruimtelijke verspreiding van Grijze zeehonden in de Nederlandse Waddenzee.

Na honderden jaren van afwezigheid zijn de grijze zeehonden in de loop van de vorige eeuw teruggekeerd in de Nederlandse Waddenzee (Reijnders e.a. 1995), waarschijnlijk vanuit overgebleven populaties langs de kust van Schotland en Engeland. Hoewel er in de jaren ’50 al af en toe een grijze zeehond in de Waddenzee werden gezien, zijn de eerste pups pas in 1980 op de zandbanken van Terschelling waargenomen. In de volgende dertig jaar is de populatie flink gegroeid. In 2017 telden onderzoekers 5445 grijze zeehonden in de hele Waddenzee, waarvan 4045 in Nederland. Uit modelberekeningen blijkt dat deze groei niet volledig aan geboortes kan worden toegeschreven (Brasseur et. al 2015). Import van grijze zeehonden uit Groot-Brittannië blijkt nog steeds een grote rol te spelen in de populatieontwikkeling. Grijze zeehonden worden niet overal op het Nederlandse wad evenveel gezien. Veruit de meeste zijn er in het gebied tussen Vlieland en Terschelling.

» Lees hier meer over de aantallen in de (internationale) Waddenzee in 2016/2017

Telmethodiek

Sinds 2001 zijn de grijze zeehonden opgenomen in de reguliere monitoring, die in het kader van de Wettelijke Onderzoekstaken (WOT) in opdracht van het ministerie van LNV wordt uitgevoerd. Daarvoor tellen onderzoekers elk jaar vanuit een vliegtuig de grijze zeehonden in de Waddenzee. Dit gebeurt in de twee perioden dat zij het meest op de zandbanken liggen: tijdens de geboorteperiode (december) en wanneer de dieren verharen (maart/april). Om een goed beeld te krijgen zijn er drie tellingen tijdens de geboorteperiode en twee in de verharingsperiode. De tellingen vinden plaats tijdens laagwater en bestrijken het hele Waddengebied; van Den Helder tot de Eems. Hierbij worden alle bekende ligplaatsen vanaf een hoogte van ten minste 500 voet (ruim 150 meter) gefotografeerd.

De route van de vlucht wordt m.b.v. GPS* geregistreerd. Zo ontstaat er tevens een beeld van de verspreiding van de zeehonden over de verschillende zandbanken in de Waddenzee. Praktisch alle zeehonden die dan op de kant liggen zijn hiermee geregistreerd. Toch komt het voor dat het niet lukt om een groep te fotograferen, deze zeehonden worden apart genoteerd en in de analyse meegenomen. Sommige tellingen kunnen niet volledig worden uitgevoerd, bijvoorbeeld omdat een deel van de Waddenzee voor het vliegverkeer is afgesloten (bij een militaire oefening of andere activiteit). In dat geval kunnen we gebruik maken van andere informatiebronnen om toch een volledig beeld van de aantallen in het gebied te krijgen. Vaak kunnen de tellingen worden aangevuld met informatie van de schepen van de Waddenunit van het ministerie van LNV die toezicht houden in het Waddengebied. En in zo’n geval kijken we ook naar eerdere of latere vliegtuigtellingen op dezelfde locatie en de trend die we in eerdere jaren hebben waargenomen. Meestal betreft het een klein deel van een gebied met hooguit enkele zeehondengroepen

Tijdens de geboorteperiode wordt bij de telling onderscheid gemaakt tussen de pups en de volwassen dieren. De geboorteperiode bestrijkt een relatief lange periode. Het eerste jong wordt al voor 1 december geboren, terwijl er ook half januari soms nog pasgeboren pups worden waargenomen. Het maximaal getelde aantal pups bepaald tijdens een van de tellingen is een onderschatting van het werkelijke aantal, omdat er op dat ogenblik altijd pups zijn die al gespeend zijn of die nog geboren moeten worden. Daarom wordt er drie keer geteld, op deze manier is de kans kleiner het hoogtepunt van de geboortes te missen. Tijdens de verharingsperiode in maart/ april wordt twee keer geteld. Ook hier is er kans het hoogtepunt te missen want ook de verharing gaat niet helemaal synchroon - sommige zijn al verhaard terwijl anderen net beginnen. Tijdens de verharingsperiode kunnen pups dan niet meer worden onderscheiden van de oudere dieren.

Andere waddenlanden

Verreweg de meeste grijze zeehonden in het oostelijk deel van de Noordzee, (dus niet het Verenigd Koningrijk), maken gebruik van de ligplaatsen in het Nederlandse deel van de Waddenzee. Ongeveer 75% van alle grijze zeehonden buiten het Verenigd Koningrijk worden in dit gebied gezien. De aantallen groeien en de dieren verspreiden zich, zowel binnen Nederland als naar de omringende landen. In het kader van de trilaterale samenwerking worden sinds 2008 in Duitsland ook speciaal op grijze zeehonden gerichte tellingen uitgevoerd. In Denemarken, waar de aantallen laag zijn, is dit pas sinds 2014 het geval. Net als bij de gewone zeehonden, worden in overleg met de andere Waddenlanden de teldatums gesynchroniseerd en zijn de tellingen gestandaardiseerd. Uit de twee voorjaarstellingen van de Waddenlanden wordt de meest betrouwbare en volledige telling gebruikt als index (zie informatieblok) voor de populatiegrootte in de gehele Waddenzee. Met deze index wordt de populatieontwikkeling in dit gebied van jaar op jaar gevolgd.

De getelde aantallen worden jaarlijks gepubliceerd, de tellingen van de hele internationale Waddenzeepopulatie zijn online gepresenteerd op de site van het Common Wadden Sea Secretariat (CWSS; zie voor het laatste rapport "Monitoring TMAP - Marine Mammals").

De aantallen in Nederland, inclusief die in het Delta gebied staan ook op de site van het Natuurcompendium van het Planbureau voor de leefomgeving ("Gewone en grijze zeehonden in Waddenzee en Deltagebied, 1960 - 2015").

In 2017 is in het kader van de Wettelijke Onderzoektaken een rapport uitgebracht over de aantallen gewone en grijze zeehonden sinds 2002.

Aantal en verspreiding tot en met 2017

Het in het voorjaar van 2017 getelde aantal grijze zeehonden in de internationale Waddenzee is 10% gestegen in vergelijking tot vorig jaar. Met uitzondering van 2013 nemen de getelde aantallen jaarlijks toe. In 2013 werden de tellingen mogelijk door het uitzonderlijk koude weer beïnvloed. De toename is in lijn met de verwachting dat de grijze zeehonden zich, vanuit het westelijk deel van de Waddenzee en mede door import vanuit het Verenigd Koninkrijk verder zullen uitbreiden. In de hele Waddenzee werden in 2017 5445 grijze zeehonden geteld, waarvan 616 op Helgoland, 141 in Sleeswijk-Holstein, 422 in Nedersaksen, 221 in Denemarken en 4045 in Nederland.

In Tabel 1 wordt het getelde aantal grijze zeehonden voor de Nederlandse Waddenzee opgesplitst in 12 deelgebieden (figuur 1) die gescheiden worden door wantijen: ondiepe zones die tijdens laagwater moeilijk zijn over te steken. Hieronder wordt per gebied de jaarlijks gepubliceerde aantallen in maart/april weergegeven vanaf 2008 (figuur 2). De meeste grijze zeehonden worden gezien in het gebied tussen Vlieland en Terschelling.

Figuur 1. Verdeling van de Nederlandse Waddenzee in zeehonden telgebieden.
Figuur 1. Verdeling van de Nederlandse Waddenzee in zeehonden telgebieden.
Figuur 2. Aantallen grijze zeehonden geteld in de verschillende gebieden in maart/april vanaf 2008
Figuur 2. Aantallen grijze zeehonden geteld in de verschillende gebieden in maart/april vanaf 2008
Tabel 1. Aantallen grijze zeehonden per telgebied in maart/april voor de jaren 2008 tot 2017.
Tabel 1. Aantallen grijze zeehonden per telgebied in maart/april voor de jaren 2008 tot 2017.

Download: