Project

Voedingsadvies bij HFE-hemochromatose

Mensen met de ijzerstapelingsziekte (hemochromatose) nemen door een genetisch defect teveel ijzer op uit de voeding.De Wetenschapswinkel heeft onderzocht welk voedingsadvies gegeven kan worden bij HFE-hemochromatose. Waarbij HFE staat voor één van de erfelijke varianten van hemochromatose.

Het ijzer stapelt zich in het lichaam op en veroorzaakt allerlei klachten zoals vermoeidheid, gewrichtsproblemen en kan in ernstiger gevallen leiden tot levercirrose en diabetes.

De behandeling van hemochromatose bestaat uit aderlatingen (bloed aftappen). Een aanvullende oplossing zou het binnenkrijgen van minder ijzer uit de voeding kunnen zijn. Rond voeding hadden leden van de Hemochromatose Vereniging Nederland (HVN) veel vragen. Met name over het toevoegen van ijzer aan levensmiddelen, bijvoorbeeld aan ontbijtgranen zoals cornflakes. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat daar veel meer ijzer in zou zitten dan op de verpakking staat. Met deze en andere vragen stapte de HVN naar de Wetenschapswinkel van Wageningen UR. De centrale vraag van het project werd: “Welk voedingsadvies kan gegeven worden bij HFE-hemochromatose? Waarbij HFE staat voor één van de erfelijke varianten van hemochromatose. Door middel van een uitgebreid literatuur onderzoek, gesprekken met deskundigen en patiënten is antwoord gegeven op deze vraag.

Aan cornflakes wordt ijzer toegevoegd

Er blijken erg veel factoren van invloed te zijn op de ijzeropname uit voedsel. De conclusie is dat door de voeding aan te passen bij de behandeling van hemochromatose de aderlatingen met 1 à 2 per jaar kunnen worden verminderd. Dit is echter wel sterk persoonsafhankelijk.

Om een goed voedingsadvies te kunnen geven was het noodzakelijk om een goed inzicht te hebben in het regelmechanisme van de ijzeropname uit het voedsel in de darmen naar het lichaam en de verstoring daarin bij hemochromatose. Daar wordt dan ook uitgebreid bij stil gestaan in het verschenen Wetenschapswinkelrapport 279 en de bijlagen. Er blijken erg veel factoren van invloed te zijn op die ijzeropname uit voedsel. Ook deze zijn beschreven in het rapport. De conclusie is dat door de voeding aan te passen bij de behandeling van hemochromatose, de aderlatingen met 1 à 2 per jaar kunnen worden verminderd. Dit is echter wel sterk persoonsafhankelijk.

Voedingsadvies

Het advies voor een gezonde voeding van het Voedingscentrum is het uitgangspunt voor het voedingsadvies bij HFE-hemochromatose. Vandaar dat de aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen gelijk zijn aan die voor de algehele Nederlandse bevolking. Een aantal specifieke adviezen zijn naast de aanbevelingen wel te geven:

  • Consumptie van rood- en/of orgaanvlees is af te raden, omdat dit een grote bijdrage levert aan de totale ijzeropname. Niet-ijzer verrijkte alternatieven voor vlees, waaronder expliciet tweemaal per week (vette) vis, zijn een prima alternatief voor vlees.
  • Fruit en (vitamine C-rijke) dranken kunnen het beste zonder ijzerbevattende voeding – bijvoorbeeld tussen de maaltijden door – genuttigd worden.
  • Consumptie van alcohol geeft aanleiding tot meerdere gezondheidsrisico’s en dient daarom vermeden te worden.
  • Hoewel er nog geen overtuigend bewijs is dat verrijking van voedingsmiddelen met ijzer een nadelig effect heeft op de ijzerstatus van HFE-hemochromatose patiënten, wordt gebruik op rationele gronden ontraden.
  • Het slikken van ijzer- en vitamine C-bevattende voedingssupplementen wordt afgeraden.
Keuringsdienst van Waarde

Tijdens het project is de Wetenschapswinkel eind 2009 benaderd door de redactie van het TV programma ‘De keuringsdienst van Waarde’ met de vraag: Klopt het dat je met een magneet ijzerdeeltjes uit cornflakes kunt isoleren, als je van de cornflakes een papje maakt? Dit heeft geleid tot twee uitzendingen over het toevoegen van ijzer aan cornflakes. Deze uitzendingen zijn te bekijken op de website van de RVU Educatieve Omroep.

Op 17 maart werd het Wetenschapswinkelrapport 279 Voedingsadvies bij HFE-hemochromatose gepresenteerd tijdens een bijeenkomst van de Hemochromatose Vereniging Nederland in Enschede. In het rapport wordt naast het opgestelde voedingsadvies de wetenschappelijke onderbouwing daarvoor gegeven. Bij het rapport horen bijlagen die onder andere verder ingaan op de (fysiologische) achtergronden van het ijzermetabolisme en het verrijken van voedingsmiddelen met ijzer. Ook is in deze bijlagen een samenvatting van het hele onderzoek opgenomen.