Runderpest of Rinderpest

Runderpest of Rinderpest

Runderpest (Engels: Rinderpest) is een zeer ernstige virusziekte bij herkauwers, die vooral bij runderen fataal kan zijn. Sinds 2011 is de wereld officieel vrijverklaard van runderpest.

Behalve runderen werden ook schapen en geiten ziek. Veel in het wild voorkomende  herkauwers, zoals elanden, kudu’s, gnoes, antilopen, giraffen, waren met het runderpestvirus besmet maar ook wrattenzwijnen konden besmet zijn. Mensen zijn niet gevoelig voor runderpestvirus.

Het virus

Runderpestvirus is een lid van het geslacht Morbillivirus van de familie Paramyxoviridae. Andere bekende leden van hetzelfde geslacht zijn het genetisch nauw verwante pest-van-kleine-herkauwersvirus (officiële naam: Peste des petits ruminants), canine distemper virus bij hondachtige en het mazelenvirus dat mensen kan infecteren. Runderpestvirus is erg temperatuurgevoelig, maar de infectiviteit blijft lang aanwezig in gekoeld en bevroren weefsel.

Epidemieën

In de 18de eeuw heeft Europa te maken gehad met zeer ernstige epidemieën veroorzaakt door runderpest. In 1740 stierven ongeveer 3 miljoen runderen in heel Europa. De laatste meldingen in Europa dateren uit 1996 in het Europese deel van Turkije. Na zeer grote inspanningen is runderpest wereldwijd uitgeroeid. Op basis van serologische aanwijzingen kwam runderpest vermoedelijk het laatst voor in Somalië in 2003.

Besmetting

Klinische verschijnselen openbaren zich na een incubatietijd van 3 tot 10 dagen. Besmetting treedt op bij direct contact of intensief indirect contact tussen zieke en vatbare dieren. Runderpestvirus wordt door geïnfecteerde dieren uitgescheiden in alle lichaamsvloeistoffen, voornamelijk van de neus en ogen en in de mest, maar vermoedelijk ook in sperma en melk.

Klinische verschijnselen

Besmetting met runderpestvirus leidt bijna altijd tot ziekte. Het sterftecijfer voor vatbare dieren is meer dan 90%. Deze virulentie varieert echter tussen virusvarianten en verschilt per diersoort. Bij geiten is de weerstand tegen de ziekte ook afhankelijk van het ras. In het algemeen zijn er twee verschillende ziektebeelden van runderpest: de klassieke en de snelle variant.

De klassieke variant bestaat uit koorts, slechte opname van voedsel, ontstoken slijmvliezen met als gevolg overmatig kwijlen en neusuitvloeiingen, maag-darmproblemen, waterdunne diarree  en tenslotte de dood na 8-10 dagen.

De snelle vorm heeft een veel korter ziekteverloop. Bij deze variant krijgt het dier hoge koorts, dehydratie en waterdunne diarree en sterft binnen één week na infectie.

Diagnostiek

Besmetting met runderpestvirus kan definitief vastgesteld worden door laboratoriumdiagnostiek. Zowel het runderpestvirus als antilichamen tegen het virus kunnen vastgesteld worden met zeer gevoelige en specifieke testen, zoals virusisolatie, PCR-test, ELISA en serumneutralisatietesten. Volbloed (EDTA-bloed), milt, lymfknopen en neus- en ooguitvloeiingen zijn geschikt om virus aan te tonen, terwijl stolbloed (serum) geschikt is voor het aantonen van antilichamen tegen het runderpestvirus.

Bestrijding

Na een wereldwijde campagne om het runderpestvirus uit te roeien, waaronder intensieve vaccinatiecampagnes met levend afgezwakt runderpestvirus als vaccin, kon de World Health Organization (WHO) op 25 mei 2011 de runderpestvrije status toekennen aan de laatste acht landen. Hiermee werd runderpest de eerste dierziekte die wereldwijd is uitgeroeid. In juni 2011 werd deze verklaring overgenomen door de Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). De nieuwe doelstellingen zijn om het aantal instituten dat runderpestvirussen en vaccinvoorraden bezit terug te dringen om zodoende het risico op introductie in de nu volledig vatbare herkauwerpopulatie te verkleinen.