Breed vaccinonderzoek tegen Ebola krijgt nieuwe urgentie

1. Wat betekent de huidige Ebola-uitbraak voor de ontwikkeling van vaccins?

“De ontwikkeling is duidelijk in een stroomversnelling gekomen. De huidige uitbraak wordt veroorzaakt door Bundibugyo, een zeldzame ebolavirussoort waarvoor nog geen goedgekeurd vaccin beschikbaar is. Dat maakt het onderzoek extra urgent.

We begonnen dit door CEPI-gefinancierde project met als doel een zo breed mogelijk werkend vaccin te ontwikkelen. Dat doel blijft overeind. Tegelijk is de aandacht nu verschoven naar het snel testen van een nieuw kandidaat-vaccin dat bescherming moet bieden tegen de Bundibugyo-variant die momenteel in Centraal-Afrika rondgaat.”

Dat sluit direct aan bij de 100 Days Mission van CEPI. Die internationale ambitie is om binnen 100 dagen na het herkennen van een nieuwe virusdreiging een klinisch testbaar vaccin beschikbaar te hebben. De huidige uitbraak laat zien waarom het belangrijk is om al vóór een crisis kennis, technologie en vaccinkandidaten klaar te hebben staan.”

2. WUR werkt met internationale partners aan een ‘all-in-one’-vaccin tegen Ebola en Marburg. Wat is het idee daarachter?

“Vaccinontwikkeling tegen dit soort virussen is tot nu toe vooral reactief geweest. Een vaccin is dan pas beschikbaar wanneer een uitbraak alweer bijna voorbij is. Met een ‘all-in-one vaccin’ willen we juist voorbereid zijn.

Het doel is een breed werkend vaccin dat snel kan worden ingezet bij uitbraken van verschillende Ebola- of Marburgvirussen. Er bestaat al een vaccin tegen Ebolavirus Zaire, maar nog geen goedgekeurde vaccins tegen onder meer Sudan Ebolavirus, Marburg en Bundibugyo. Daar zit dus een belangrijke kwetsbaarheid. Idealiter biedt zo’n vaccin ook bescherming tegen varianten die we nog niet eerder hebben gezien. Dat is wetenschappelijk heel uitdagend, maar nieuwe AI-hulpmiddelen maken het steeds beter mogelijk om kansrijke vaccinkandidaten te ontwikkelen.

Het internationale project waarin WUR meewerkt, moet niet alleen leiden tot een kandidaat-vaccin, maar ook tot kennis die bij toekomstige uitbraken sneller kan worden gebruikt. Daarmee draagt het onderzoek bij aan de bredere internationale voorbereiding op nieuwe virusdreigingen.”

3. Wat is de rol van WUR in dit onderzoek?

“In Wageningen richten we ons op de productie van (delen van) ebolavirus eiwitten die een sterke afweerreactie opwekken. Die eiwitten moeten het immuunsysteem helpen om het virus te herkennen en hopelijk bescherming te bieden tegen infectie. 

Voor die eiwitproductie gebruiken we insectencellen. Dat is een technologie waarin WUR veel expertise heeft. Binnen het project maakt WUR meerdere vaccinkandidaten. Andere partners testen vervolgens onder meer de veiligheid en immunogeniciteit: het vermogen van een vaccin om het afweersysteem te activeren. We werken in een internationale groep wetenschappers, onder meer met het Deense bedrijf AdaptVac en het Radboudumc. Met deze partners hebben we eerder gewerkt aan een COVID-19-vaccin. De technologie die tijdens de pandemie is ontwikkeld, zetten we nu opnieuw in.”

4. Hoe ver is dit kandidaat-vaccin nog verwijderd van toepassing?

“Er was een inhaalslag nodig, omdat er wereldwijd relatief weinig onderzoek werd gedaan naar Bundibugyo. Gelukkig zijn de eerste vaccinkandidaten inmiddels ontworpen en zijn de dierstudies gestart. 

Hoe snel de volgende stappen kunnen worden gezet, hangt af van de resultaten van die studies en van de samenwerking tussen de betrokken partners. Die samenwerking is cruciaal. CEPI speelt daarin een belangrijke rol, omdat de organisatie helpt om het onderzoek te versnellen en internationaal te verbinden.

Voor een actuele uitbraak is snelheid belangrijk, maar zorgvuldigheid blijft voorop staan. Een kandidaat-vaccin kan pas verder worden gebracht als uit studies blijkt dat het veilig genoeg is en de gewenste afweerreactie opwekt.”

5. Is er reden om bezorgd te zijn over dit soort virussen?

“Virusuitbraken komen bijna altijd onverwacht, Ze kunnen bovendien grote gevolgen hebben voor de maatschappij. Daarom is het belangrijk om kennis en technologische expertise op peil te houden.

Het doel is om een verzameling vaccins zo ver door te ontwikkelen dat ze bij een nieuwe uitbraak tijdig kunnen worden ingezet. Daarmee kun je verdere verspreiding mogelijk sneller afremmen. Juist bij zeldzame maar gevaarlijke virussen is voorbereiding essentieel. We zijn blij dat WUR daaraan kan bijdragen.”