Barry Rockx benoemd tot buitengewoon hoogleraar opkomende virusziekten bij dieren

Al sinds het begin van zijn loopbaan houdt Rockx zich bezig met de gevolgen van virussen voor dieren, mensen en de samenleving. “Ik vind het fascinerend dat iets zo kleins als een virus zo’n grote invloed kan hebben op een individu én op de samenleving als geheel.”

Zijn onderzoek richt zich op opkomende virussen: virussen die nieuw opduiken of zich verder verspreiden en soms op mensen kunnen overgaan. Recente voorbeelden van de afgelopen weken zijn de toename van westnijlvirusinfecties in paarden, en de introductie van het Shamonda-virus in runderen. Het merendeel van de opkomende virussen bij mensen is afkomstig van dieren. Om deze virussen vroegtijdig te signaleren en uitbraken te voorkomen of te beperken, is kennis nodig over mensen, dieren en vectoren zoals muggen, knutten en teken. Die samenhang staat centraal in de One Health-benadering van zijn onderzoek.

Rockx onderzoekt hoe virussen bij landbouwhuisdieren en wilde dieren ziekte veroorzaken, zich verspreiden en mogelijk op mensen overgaan. Daarbij richt hij zich onder meer op virussen die door vectoren worden overgedragen, zoals riftdalkoortsvirus, blauwtongvirus, westnijlvirus en tekenencefalitisvirus.

Om te begrijpen hoe een virus zich gedraagt, zijn goede laboratoriummodellen onmisbaar. Veel bestaande modellen bootsen de complexe omgeving in een levend dier of mens echter maar gedeeltelijk na. Daardoor laten ze niet altijd goed zien hoe een gastheer op een infectie reageert.

Rockx ontwikkelt daarom driedimensionale modellen van onder meer bloedvaten en de placentabarrière. “Door deze structuren in het laboratorium zo natuurgetrouw mogelijk na te bouwen, kunnen we beter begrijpen hoe virussen omgaan met hun dierlijke en menselijke gastheren,” aldus Rockx.

De resultaten worden gebruikt in transmissiemodellen en risicoanalyses. Zo kunnen onderzoekers beter inschatten hoe een virus zich kan verspreiden en welk effect verschillende maatregelen kunnen hebben. Die kennis helpt om risico’s eerder te herkennen en gerichter in te grijpen voordat een uitbraak verder escaleert.

Met zijn benoeming verbindt Rockx het fundamentele virusonderzoek van het Laboratorium voor Virologie met het toegepaste veterinaire onderzoek van Wageningen Bioveterinary Research. Zo vormt het hoogleraarschap een brug tussen fundamentele virologie en toegepaste veterinaire wetenschap.

“Mijn doel is een toekomst waarin uitbraken van opkomende veterinaire virussen ons niet langer overvallen. Door fundamentele kennis, samenwerking en nieuwe onderzoeksmethoden te combineren, kunnen we risico’s eerder voorspellen en gerichte maatregelen nemen voordat een uitbraak uitgroeit tot een groter probleem.”

Rockx promoveerde in 2004 aan de Universiteit Utrecht op onderzoek naar de gevoeligheid voor norovirussen en antistofreacties. Daarna werkte hij bijna tien jaar bij verschillende onderzoeksinstellingen in de Verenigde Staten.

Daar onderzocht hij onder meer de evolutie en ziekmakende eigenschappen van SARS-CoV, influenza-, henipa- en filovirussen. Ook werkte hij aan de ontwikkeling van vaccins en gebruikte hij verschillende experimentele cel- en diermodellen, onder meer onder BSL-4-condities.

In 2014 keerde Rockx terug naar Nederland. Bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu gaf hij leiding aan de surveillance en diagnostiek van zeldzame en opkomende virusinfecties. Later leidde hij bij Erasmus MC in Rotterdam de onderzoeksgroep Exotic Viruses. Daar onderzocht hij hoe opkomende zoönotische virussen zich in het lichaam verspreiden, welke cellen en weefsels ze infecteren en hoe de gastheer daarop reageert.

Sinds 2022 werkt Rockx als senior onderzoeker en projectleider bij Wageningen Bioveterinary Research. In zijn nieuwe positie brengt hij zijn ervaring met fundamentele virologie, experimentele modellen en toegepast veterinair onderzoek samen om de voorbereiding op nieuwe virusuitbraken te verbeteren.