De aanvragen en gebruikers van CGN-plant
- ir. LN (Lana) de Bruijn
- DLO HBO Onderzoeker
Zaden in de genenbank liggen er niet alleen voor langdurige bewaring. Het daadwerkelijke gebruik van het materiaal is immers de reden dat ze er liggen. Daarom geven we een inkijk in het gebruik van het materiaal van CGN-plant: hoe het materiaal wordt benut, door wie, en welke gewassen het meest in trek zijn.
Gewascollecties bij het CGN
Het CGN beheert collecties van bijna 40 gewassen, goed voor ruim 24.000 accessies die beschikbaar zijn voor distributie. Deze collecties zijn zorgvuldig opgebouwd en bevatten materiaal uit de hele wereld. Een gewascollectie omvat een verdeling van oudere en nieuwe rassen van een gewas, evenals wilde soorten uit het oorsprongsgebied en lokale landrassen. Nieuw materiaal wordt verzameld tijdens verzamelmissies of verkregen via samenwerking met internationale genenbanken en veredelingsbedrijven. Zo groeit en ontwikkelt de collectie voortdurend.
De reden om accessies uit de genenbank aan te vragen zijn net zo divers als de collecties zelf. Ze variëren van ziekteresistentie-evaluaties in spinazie tot onderzoek naar de geschiktheid van oude granen voor brood- en bierproductie. Het gebruik beslaat daarmee het volledige spectrum: van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek tot directe toepassing in veredelingsprogramma's.
Sla en paprika het populairst
In 2025 waren sla, paprika, aubergine en koolgewassen de meest aangevraagde gewassen. Over de jaren heen verschilt de rangorde, maar sla staat vrijwel altijd bovenaan. Dat is niet verrassend. De slacollectie is omvangrijk, goed gedocumenteerd en rijk aan data. Daarnaast vinden jaarlijks grootschalige ziekte-evaluaties plaats door veredelingsbedrijven, wat leidt tot veel afgiftes. Ook wanneer deze evaluatieaanvragen buiten beschouwing worden gelaten, blijft sla een van de meest gevraagde gewassen.
Kijken we naar de afgelopen tien jaar, dan behoren naast sla ook koolgewassen, spinazie en tomaat tot de meest gevraagde collecties. Dat sluit aan bij de sterke positie van de Nederlandse groenteveredeling in juist deze gewassen.
De andere CGN-collecties zijn eveneens zorgvuldig samengesteld, goed gedocumenteerd en, wat erg belangrijk is, altijd beschikbaar voor verzending. Daarom is het CGN populair bij de gebruikers van groentezaden: je weet wat je krijgt en je weet dát je het krijgt.
Verdeling van gebruikers
Het materiaal van CGN vindt zijn weg over de hele wereld. Aanvragen kunnen worden gedaan door professionele gebruikers, zoals veredelingsbedrijven, onderzoeksinstellingen en voor educatieve doeleinden. Een aanvraag doen als particulier om een zeldzame soort in je achtertuin te groeien is niet de bedoeling.
Over de afgelopen tien jaar ging 57% van het materiaal naar het buitenland. Van dit aandeel bleef 75% binnen Europa. Daarnaast ging 17% naar Azië en de rest naar andere werelddelen. Wat betreft type gebruikers werd circa 47% van het materiaal verstrekt aan publieke instellingen, voornamelijk universiteiten. De overige aanvragen kwamen van private partijen, met name veredelingsbedrijven. Deze combinatie laat zien hoe de genenbank zowel fundamenteel onderzoek als praktische innovatie bedient.
Belang voor de toekomst
De distributie van zaden draagt bij aan het wereldwijd beschikbaar maken van genetische diversiteit. Die diversiteit vormt de basis voor onderzoek en veredeling van gewassen die beter bestand zijn tegen ziekten, plagen en extreme weersomstandigheden. Naast het beheer van bestaande collecties werkt CGN aan de opbouw van nieuwe gewascollecties, waaronder peterselie, selderij, bonen en watermeloen. Hiermee wordt het aanbod verder verbreed en kunnen nog meer gebruikers worden ondersteund.
Langetermijnbewaring en actief gebruik gaan hand in hand. Door genetische bronnen niet alleen veilig te stellen maar ook beschikbaar te maken en het gebruik te stimuleren, draagt CGN bij aan een veerkrachtig voedselsysteem – nu en in de toekomst.
Contact
Heeft u een vraag rondom dit onderwerp? Neem dan contact op met onze expert.