Europees onderzoek moet steden weerbaar maken tegen extreme hitte

Voor Dragan Milošević, universitair docent Urban Hydrometeorology en coördinator van het nieuwe EUROASIS-project, is de noodzaak duidelijk. “Anders dan overstroming of droogte is extreme hitte grotendeels onzichtbaar”, vertelt hij. “Je voelt het wel, maar je ziet het niet. Juist daardoor wordt hitte vaak onderschat, terwijl het nu al een grote bedreiging vormt voor de gezondheid en het welzijn van mensen in steden.”

De komende vier jaar leidt hij een consortium van 29 organisaties uit heel Europa. Onderzoekers, overheden en maatschappelijke partners ontwikkelen en testen samen 24 innovatieve oplossingen in de pilotsteden Amsterdam, Athene, Zaragoza en Reggio Emilia. Daarnaast willen zeven zogenoemde replicatiegebieden (Mechelen, de Douroregio, Podgorica, Kreta, Champs-sur-Marne, Izmir en de regio Rivne) de opgedane kennis en innovaties toepassen in hun eigen gebied. Het project ontvangt een subsidie van €10 miljoen uit het Horizon Europe-programma.

Voor Milošević is de impact van extreme hitte niet alleen iets dat hij onderzoekt, maar ook een persoonlijke ervaring. Nadat zijn familie tijdens de oorlog in voormalig Joegoslavië uit Kroatië moest vluchten, bracht hij een groot deel van zijn jeugd door op het platteland in Servië, waar hij op de velden werkte en tabak en maïs oogstte. De hete zomers leidden regelmatig tot uitputting. “Daar besefte ik dat hitte veel meer is dan alleen ongemak,” vertelt hij. “Het kan bepalen hoe gezond mensen blijven, of ze veilig kunnen werken, en zelfs of ze overleven of niet.”

Later verhuisde Milošević van het platteland naar Novi Sad, de op één na grootste stad van Servië. Daar zag hij hoe extreme hitte stedelijke gebieden kan veranderen in ware hitte-hotspots. “Dat vergroot niet alleen gezondheidsrisico's, maar vermindert ook de kwaliteit van leven in die steden. En het zijn juist de kwetsbaarste mensen die daar het hardst door worden getroffen. Denk aan ouderen, mensen die buiten werken of bewoners van de warmste en minst groene wijken.”

De ambitie van EUROASIS gaat verder dan alleen het verkoelen van steden. Het project onderzoekt ook of de oplossingen bijdragen aan het welzijn van mensen tijdens hittegolven, of verkoeling voor iedereen toegankelijk is - en dus niet alleen voor een bevoorrechte groep - én of de oplossingen praktisch uitvoerbaar en betaalbaar zijn. “Toegepaste wetenschap kan echt een verschil maken als zij de mensen bereikt die haar het hardst nodig hebben,” aldus Milošević.

Het consortium ontwikkelt 24 heel verschillende oplossingen om steden beter weerbaar te maken tegen hitte. Denk bijvoorbeeld aan meer groen, digitale hulpmiddelen die mensen naar koelere routes of koelere plekken leiden, of nieuwe manieren om werk en dagelijks leven tijdens een hittegolf veiliger te maken.

In Amsterdam worden er bijvoorbeeld tijdelijke en permanente schaduwvoorzieningen getest die zonder energieverbruik voor verkoeling zorgen. Tijdelijke voorzieningen kunnen, anders dan bijvoorbeeld vaste overkappingen, gemakkelijk worden verplaatst naar plekken waar veel mensen samenkomen. Zo bieden ze schaduw waar die op dat moment het hardst nodig is.

In Athene richt het onderzoek zich juist op het beschermen van mensen die in de buitenlucht werken. Slimme wearables en een app die op basis van hittevoorspellingen helpt bij de werkplanning, ondersteunen werkgevers om werkzaamheden veiliger in te plannen. Zo kan hittestress worden voorkomen voordat die tot gezondheidsproblemen leidt.

En waarom de naam EUROASIS? “Het is een afkorting van European Adaptive, Systemic and Inclusive Solutions for Heat Resilience,” legt Milošević uit. “Maar we vonden ook de symboliek van een oase mooi: een plek waar mensen verkoeling kunnen vinden tijdens extreme hitte.”