Europese rivieren houden veel meer plastic vast dan ze afvoeren
Mattias Bossaer
Plastic dat in het milieu terechtkomt, stroomt lang niet altijd via rivieren naar zee. Sterker nog: slechts een heel klein deel bereikt uiteindelijk de riviermonding. Het meeste plastic blijft achter op land of in de rivieren zelf. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) en internationale partners naar ruim 8.600 Europese stroomgebieden. Van de meest met plastic vervuilde rivieren in Europa staat de Rijn op nummer drie, na de Kurbagalı Dere in Turkije en de Wisła in Polen.
Rivieren worden vaak gezien als belangrijke transportroutes voor plastic afval richting zee. Maar onderweg blijft veel meer plastic achter dan tot nu toe in modellen werd meegenomen. Het kan bijvoorbeeld vast komen te zitten langs oevers, in begroeiing of achter dammen. Ook bereikt veel plastic de rivier überhaupt niet, doordat het al op land achterblijft.
Om beter te begrijpen waar het plastic terechtkomt, ontwikkelden de onderzoekers een nieuw model dat niet alleen berekent hoeveel plastic de riviermonding bereikt, maar ook hoeveel ervan op land en in rivieren achterblijft. Daarbij maakten ze onderscheid tussen microplastics (kleiner dan 5 millimeter) en grotere stukken plastic.
Slechts een fractie bereikt de zee
De uitkomsten zijn opvallend. Van de naar schatting 3,55 miljoen ton plastic die volgens het model in het referentiejaar 2015 in het Europese milieu terechtkwam, bleef ruim 93 procent op land achter en ging niet de rivieren in. Nog eens 6 procent bleef in rivieren, op de rivieroevers of in het sediment. Slechts 0,6 procent, ongeveer 20.000 ton, bereikte de riviermondingen.
Mattias Bossaer
Rijn in Europese top drie
Het onderzoek levert een nieuwe ranglijst op van Europese rivieren waar het meeste plastic achterblijft.
Op basis van deze berekeningen staat de Rijn op de derde plaats, na de Kurbagalı Dere in Turkije en de Wisła in Polen. Vooral de hoeveelheid microplastics die in de Rijn achterblijft, valt op. Daarin staat de Rijn zelfs op de eerste plaats van alle onderzochte rivieren.
Ook kleinere rivieren spelen een belangrijke rol
Niet alleen grote rivieren hebben te maken met plasticvervuiling. Er zijn 8.671 riviersystemen onderzocht en 141 van deze rivieren waren verantwoordelijk voor 80 procent van de totale microplasticvervuiling (1 – 5000 μm of <5 mm). Voor grotere stukken plastic (macroplastics vanaf 5 mm) gaat het om 239 riviersystemen.
Daarnaast werd duidelijk dat kleine stroomgebieden dicht bij de kust relatief veel plastic bleken te bevatten. Dit zagen de onderzoeker met name wanneer bronnen van plasticvervuiling zich dicht bij de riviermonding bevonden. Dat onderstreept volgens de onderzoekers het belang van gedetailleerde modellen, waarin ook kleinere rivieren worden meegenomen.
Mattias Bossaer
Nieuwe inzichten voor aanpak plasticvervuiling
‘Rivieren zijn meer dan plasticsnelwegen naar zee. Het is tijd om onze focus te verschuiven naar het plastic dat in onze riviersystemen achterblijft’, aldus hoofdauteur Miranda Stibora.
Het nieuwe model biedt aanknopingspunten om plasticvervuiling gerichter aan te pakken. Daarbij moeten we niet alleen kijken naar wat rivieren afvoeren, maar ook naar wat op land en in het riviersysteem achterblijft. Dit geeft een beter beeld van de vervuiling en helpt bepalen waar maatregelen tegen plasticvervuiling het meeste effect hebben.
De onderzoekers benadrukken dat de berekeningen zijn gebaseerd op gegevens uit 2015. Het model houdt bovendien nog geen rekening met de ophoping van plastic over meerdere jaren of met de invloed van overstromingen en getijdenwerking. De onderzoeksgegevens en het model zijn openbaar beschikbaar, zodat toekomstige studies met recentere gegevens verder kunnen bouwen op deze resultaten.
Het onderzoek 'River Plastic Retention and Export across Europe' is gepubliceerd in Environmental Science & Technology.
