Flinke emissiereductie mogelijk met forse maatregelen en prijskaartje

Door recent beleid dalen op sectorniveau de totale ammoniakuitstoot en het gemiddelde stikstofbodemoverschot al met circa 32%, en de gemiddelde carbon footprint met 13% tussen 2022 en 2030. Deze daling komt onder meer door het vervallen van de derogatie, lagere gebruiksnormen voor stikstof in NV-gebieden, een kleinere veestapel (12% minder koeien) en een lager ruw-eiwitgehalte in het rantsoen. 

Voor verdere emissiereductie en natuurinpassing kunnen aanvullende maatregelen worden getroffen. De onderzoekers verkenden daarvoor twee contrasterende ontwikkelrichtingen: een intensievere, technologiegedreven aanpak (HIGH) en een extensievere, meer natuurinclusieve aanpak (LOW). In de analyse zijn verschillende typen bedrijven meegenomen, waarbij de maatregelen zijn afgestemd op mogelijkheden binnen het bedrijfstype. Beide richtingen laten zien dat extra emissiereducties mogelijk zijn: de ammoniakuitstoot kan verder dalen tot bijna de helft van het niveau in 2022, en de methaanemissie neemt met ongeveer een kwart af.

De twee strategieën verschillen echter sterk in andere effecten. De HIGH-richting zet in op hogere productie en technologische innovaties, wat leidt tot flinke emissiereducties en efficiënt landgebruik per kg melk, maar ook tot minder weidegang, minder blijvend grasland en een lager aandeel voer van eigen land. De LOW-richting kiest voor een lagere productie en minder intensief grondgebruik met meer beheerareaal. Dit pakt juist gunstig uit voor weidegang, blijvend grasland, areaal natuurbeheer en zelfvoorzienendheid, maar vraagt meer grond per kg melk en gaat gepaard met een lagere melkproductie. 

Op sectorniveau zorgt dit, uitgaande van dezelfde veestapelomvang bij beide richtingen in 2030, voor een grote daling bij HIGH in het totale areaal voor ruwvoerproductie in Nederland (-14%) en het areaal grasland (-25%), terwijl het melkvolume ongeveer gelijk blijft ten opzichte van 2022. Bij LOW nemen het benodigd areaal voor ruwvoerproductie en areaal grasland toe en daalt het totale melkvolume met ongeveer 37% ten opzichte van 2022. Ondanks ruime inzet van RENURE in HIGH ligt de mestafzet daar nog altijd 27% hoger dan in 2022, terwijl het in LOW 18% lager ligt.

Welke richting ook wordt gekozen, beide scenario’s hebben een duidelijk prijskaartje. De arbeidsopbrengst van bedrijven kan met tienduizenden euro’s per jaar dalen, en dit komt nog bovenop de kosten van beleidsmaatregelen tussen 2022 en 2030. Op sectorniveau loopt dit op tot honderden miljoenen euro’s minder opbrengst. Daarmee benadrukt de studie dat forse emissiereductie en natuurinpassing alleen haalbaar is met passende verdienmodellen en ondersteuning. 

Volgens de onderzoekers ligt de meest realistische route in een combinatie van ontwikkelrichtingen. In gemengde scenario’s, waarin zowel HIGH- als LOW-bedrijven voorkomen, worden sterke emissiereducties gecombineerd met behoud van belangrijke waarden zoals weidegang, natuurbeheer en een zeker productieniveau. Deze balans lijkt essentieel om zowel milieuresultaten te verbeteren als ongewenste neveneffecten te beperken. 

De studie ‘Melken met Perspectief!?’ maakt duidelijk dat beleidsdoelstellingen voor 2030 en 2035 binnen bereik kunnen komen, mits randvoorwaarden op orde zijn. De studie geeft beleidsmakers, sectorpartijen en melkveehouders concrete inzichten in mogelijke ontwikkelpaden en de gevolgen daarvan. Tegelijkertijd blijven er belangrijke vragen openstaan, onder andere over de financiering van de maatregelen, de werking van technieken en de borging van emissiereductie in de praktijk. 

Het maatregelenpakket dat het kabinet op 26 juni heeft gepresenteerd is niet meegenomen in de studie.

Het rapport is hier te vinden: https://edepot.wur.nl/713382

Dit onderzoek is medegefinancierd door ZuivelNL.