Klimaatverandering en biodiversiteitsverlies komen samen: aardverschuivingen bedreigen zeldzaamste mensaap ter wereld

De studie laat zien dat extreme weersomstandigheden steeds vaker gevolgen kunnen hebben voor soorten waarvan de populaties al kwetsbaar zijn door habitatverlies en versnippering. Ook maakt het onderzoek duidelijk hoe de wereldwijde crises van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies steeds sterker met elkaar verweven raken. “Extreme weersomstandigheden en biodiversiteitsverlies worden vaak als afzonderlijke crises gezien, maar in werkelijkheid zijn ze nauw met elkaar verbonden,” zegt professor Douglas Sheil van Wageningen University & Research, die bijdroeg aan het internationale onderzoek. 

De Tapanoeli-orang-oetan is de zeldzaamste mensaap ter wereld. De soort werd pas in 2017 officieel erkend als aparte soort en komt uitsluitend voor in het Batang Toru-ecosysteem in Noord-Sumatra, Indonesië. Er leven nog minder dan 800 dieren, verdeeld over drie geïsoleerde bosgebieden.

Wetenschappers waarschuwen al langer dat zelfs beperkte extra sterfte de soort richting uitsterven kan duwen. De nieuwe studie suggereert dat één enkele weersgebeurtenis mogelijk ongeveer 7% van de wereldpopulatie heeft weggevaagd.

In november 2025 bracht cycloon Senyar dagenlang uitzonderlijk zware regenval naar Noord-Sumatra. De storm veroorzaakte grootschalige aardverschuivingen in het Westblok van het Batang Toru-ecosysteem, het belangrijkste leefgebied van de Tapanoeli-orang-oetan.

Met behulp van satellietbeelden en ruimtelijke populatiemodellen schatten onderzoekers dat ongeveer 8.300 hectare bos werd getroffen door aardverschuivingen, bijna 12% van het bosoppervlak in het gebied. De auteurs schatten dat zich ongeveer 58 orang-oetans in de getroffen gebieden bevonden op het moment dat de ramp plaatsvond.

“Dit verlies is aanzienlijk voor een soort met zo'n kleine totale populatie”, zegt professor Erik Meijaard, hoofdauteur van de studie en Chief Scientist bij Borneo Futures. “In combinatie met bestaande drukfactoren, zoals habitatdegradatie en conflicten tussen mens en dier, onderstreept dit de urgentie van een goed gefinancierd en gecoördineerd beschermingsplan voor de soort.” 

Hoewel habitatverlies en versnippering wereldwijd belangrijke oorzaken blijven van biodiversiteitsverlies, wijst de studie op een extra en groeiend risico: extreme weersomstandigheden die worden versterkt door klimaatverandering.

De onderzoekers analyseerden de rol van klimaatverandering bij cycloon Senyar en schatten dat door menselijke activiteiten veroorzaakte klimaatverandering de intensiteit van de neerslag met 9 tot 50 procent heeft vergroot. Deze toename in neerslagintensiteit heeft waarschijnlijk bijgedragen aan de ernst van de aardverschuivingen en laat zien hoe klimaatverandering de gevolgen van extreem weer voor toch al kwetsbare ecosystemen kan versterken.

De resultaten laten zien hoe klimaatverandering bestaande uitdagingen voor natuurbehoud kan versterken. Soorten met kleine en versnipperde populaties zijn bijzonder kwetsbaar, omdat plotselinge verliezen een onevenredig grote impact kunnen hebben op hun overlevingskansen op de lange termijn. 

Om de impact van de storm in kaart te brengen, brachten de onderzoekers meer dan 50.000 aardverschuivingssporen in beeld met behulp van satellietgegevens. Deze werden gecombineerd met schattingen van de dichtheid van orang-oetanpopulaties.

De analyse liet zien dat grote delen van het Westblok van Batang Toru zwaar werden getroffen. Volgens de aardverschuivingsdeskundigen in het onderzoek traden de aardverschuivingen plotseling op en bewogen ze zich met hoge snelheid, waardoor dieren die zich in het getroffen gebied bevonden nauwelijks kans hadden om te ontsnappen.

De geschatte sterftecijfers zijn waarschijnlijk conservatief. In de schattingen is geen rekening gehouden met mogelijke extra sterfte als gevolg van bosbeschadiging, voedseltekorten, verwondingen of andere indirecte gevolgen van de storm. 

Volgens de onderzoekers onderstrepen de resultaten de dringende noodzaak om de resterende bossen van Batang Toru te beschermen en aangetaste gebieden te herstellen. Gezonde en verbonden ecosystemen zijn beter bestand tegen verstoringen en bieden soorten meer mogelijkheden om extreme gebeurtenissen te overleven en daarvan te herstellen.

De studie bevat ook een bredere waarschuwing. Naarmate klimaatverandering de kans op extreme regenval in veel regio's vergroot, zullen kwetsbare populaties wilde dieren steeds vaker worden geconfronteerd met risico's die pas recent aandacht krijgen binnen natuurbescherming. Voor de Tapanoeli-orang-oetan, een van de meest bedreigde mensapen ter wereld, zijn die risico's nu al werkelijkheid.

“We kunnen niet elke extreme weersgebeurtenis voorkomen,” zegt Sheil. “Maar we kunnen de kwetsbaarheid van soorten zoals de Tapanoeli-orang-oetan verminderen door hun leefgebied te beschermen en te herstellen. In een veranderend klimaat wordt dat alleen maar belangrijker.”