Maria Barbosa benoemd tot leerstoelhouder Bioprocess Engineering

Barbosa doet al jaren onderzoek naar de mogelijkheden van microalgen. Deze microscopisch kleine organismen produceren allerlei nuttige stoffen zoals eiwitten voor voeding, oliën voor de industrie of ingrediënten voor cosmetica. Met de juiste aanpassingen en processen kunnen wetenschappers bijvoorbeeld visolie, tropische olie en planteneiwitten in algen produceren. En dat kan gewoon in Nederland, zodat we mogelijk minder afhankelijk worden van geïmporteerde grondstoffen en de druk op ecosystemen vermindert. 

In haar onderzoek bestudeert Barbosa hoe we deze fotosynthetische micro-organismen zo efficiënt mogelijk kunnen groeien en benutten. “Je kunt algen overal laten groeien, maar de uitdaging is om ze zo te laten werken dat ze efficiënt stofjes produceren die we als samenleving kunnen gebruiken”, zegt Barbosa. Dat vraagt om een combinatie van biologie en procestechnologie. Onderzoekers moeten begrijpen hoe cellen reageren op hun omgeving, en wat er gebeurt wanneer je een proces vergroot van een kleine reactor naar een installatie met een inhoud van honderden kubieke meters. In zo’n grote reactor ontstaan bijvoorbeeld verschillen in licht- en nutriëntenbeschikbaarheid, die de groei en productie beïnvloeden.

Als leerstoelhouder wil Barbosa de onderzoekslijnen van de vakgroep Bioprocess Engineering grotendeels behouden. De groep is de afgelopen jaren sterk gegroeid. De komende tijd wil ze die groei consolideren en de onderlinge samenwerking versterken. “Ik vind het belangrijk dat mensen met plezier naar hun werk komen, zich gehoord voelen en de vrijheid hebben om nieuwe onderzoekslijnen te volgen”, zegt ze. Zelf wil ze daarin het goede voorbeeld geven door eerlijk en transparant te zijn. Ook wil ze een open werksfeer bevorderen waarin medewerkers en studenten zich vrij en veilig voelen om over wetenschap en andere onderwerpen te praten en hun ideeën en meningen op een respectvolle manier naar voren te brengen. Er moet daarnaast ruimte zijn om fouten te maken, volgende de leerstoelhouder: we moeten kunnen experimenteren en nieuwe richtingen verkennen, zonder dat elke poging meteen succesvol hoeft te zijn. Zo wil Barbosa een omgeving creëren waarin mensen zich gemotiveerd voelen en zich wetenschappelijk kunnen blijven ontwikkelen.

Inhoudelijk ziet Barbosa kansen om digitalisering binnen de bioprocesengineering verder te ontwikkelen, onder meer door kunstmatige intelligentie in te zetten. Ook wil ze de aandacht voor biopharmaceutische biotechnologie versterken. Dat is niet alleen een belangrijke sector voor Nederland, maar sluit ook aan bij de grote belangstelling die studenten voor dit vakgebied hebben. Een andere uitdaging voor de komende jaren is dan ook om meer studenten te interesseren voor de bacheloropleiding Biotechnologie. Samen met de opleidingsdirecteur wil Barbosa de opleiding zichtbaarder maken. Zo wil ze jonge onderzoekers een prominentere rol geven tijdens open dagen en andere voorlichtingsactiviteiten. Ook wil ze bezoeken aan middelbare scholen organiseren en docenten daar beter informeren over het vakgebied. “Mensen weten vaak niet wat je allemaal met biotechnologie kunt doen en het belang van die technologie voor duurzaamheid en voedselzekerheid”, aldus Barbosa.
Daarnaast wil Barbosa bijdragen aan een sterkere positionering van Wageningen University & Research op het gebied van engineering in de levenswetenschappen. Dat doet ze onder meer via de 4TU-alliantie, een strategisch samenwerkingsverband tussen de vier technische universiteiten van Nederland.

Barbosa behaalde haar master in Food Engineering aan de Catholic University of Porto en promoveerde in 2003 in bioprocesengineering aan WUR. Na onderzoekswerk bij INRA (Frankrijk), ETH (Zwitserland), IBET (Portugal), EMBO (Duitsland), and Bergen University (Noorwegen) keerde ze in 2008 terug naar Wageningen om een onderzoeksgroep in microalgenbiotechnologie op te bouwen. Ze speelde een belangrijke rol bij de ontwikkeling van AlgaePARC, een onderzoeks- en pilotfaciliteit die fundamenteel onderzoek vertaalt naar praktische toepassingen. Onderzoekers kunnen er processen op basis van microalgen ontwikkelen en opschalen. In 2015 trad ze toe tot de leerstoelgroep Bioprocess Engineering en in 2019 werd ze benoemd tot hoogleraar Microalgal Biotechnology. Vanaf februari 2027 leidt ze de leerstoelgroep Bioprocess Engineering, als opvolger van René Wijffels, die in januari 2027 met pensioen gaat.