‘Planetary health’ krijgt plek in beleid via nieuw WUR-consortium

Het concept ‘planetary health’ erkent dat het welzijn van mensen en al het leven op aarde afhankelijk is van de stabiliteit van de natuurlijke systemen. Veranderingen in het milieu beïnvloeden inmiddels zowel de planetaire grenzen als de sociale basis voor gezondheid wereldwijd. Luchtvervuiling draagt jaarlijks bij aan miljoenen vroegtijdige sterfgevallen, klimaatverandering vergroot hittestress en het risico op infectieziekten, zorginstellingen hebben zelf impact op en vervuilen het milieu, en verlies aan biodiversiteit kan voedselsystemen en ecosystemen verstoren die het leven ondersteunen.

Ondanks de groeiende wetenschappelijke kennis worden deze samenhangen nog niet altijd meegenomen in beleidskeuzes. Gezondheidsbeleid, milieuregels en economische planning worden vaak in afzonderlijke domeinen ontwikkeld, terwijl hun effecten nauw met elkaar verweven zijn.

Volgens Marleen Bekker, universitair hoofddocent Planetary Health Policy and Governance, leidt deze scheiding tot blinde vlekken. Beslissingen in sectoren zoals de gezondheidszorg, infrastructuur, landbouw of waterbeheer kunnen grote gevolgen hebben voor de gezondheid, maar deze effecten worden zelden integraal beoordeeld.

Bekker ontving onlangs een subsidie uit de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) voor het consortium Co-creation and Integration of Planetary Health Impact Assessment in policy practice (CINPHIA).

Het consortium richt zich op het ontwikkelen van instrumenten en samenwerkingsmodellen, maar de bredere ambitie is duidelijk: ervoor zorgen dat de gezondheidseffecten van milieuveranderingen systematisch worden meegenomen in beleidsvorming.

Deze aanpak bouwt voort op het idee van ‘planetary health impact assessment’, een onderzoeksmethode die beoordeelt hoe beleidskeuzes zowel ecosystemen als de menselijke gezondheid beïnvloeden. Door deze perspectieven te combineren, kunnen beleidsmakers beter anticiperen op langetermijngevolgen en onbedoelde schade voorkomen.

Planetary health heeft de afgelopen jaren snel aan belang gewonnen. Onderzoekers uit uiteenlopende disciplines bestuderen hoe milieuverandering invloed heeft op onderwerpen zoals voeding, infectieziekten, mentale gezondheid en sociale stabiliteit. Tegelijkertijd staan beleidsmakers steeds vaker voor complexe keuzes waarbij milieu- en gezondheidseffecten nauw samenhangen.

“De komende vijf jaar ontwikkelen we een praktische gids voor beleidsmakers om te beoordelen hoe beleidsbeslissingen zowel de menselijke gezondheid als die van de planeet beïnvloeden,” zegt Marleen Bekker. 

De CINPHIA-subsidie onderstreept de groeiende erkenning dat het aanpakken van mondiale uitdagingen vraagt om transdisciplinair denken en samenwerken.

“De missie van CINPHIA is om een gezamenlijke, doortastende aanpak mogelijk te maken voor het beschermen van onze gezondheid en ons milieu, en om ongelijk verdeelde effecten tussen groepen en regio’s te verkleinen. Door onderzoekers, beleidsmakers en professionals uit verschillende sectoren samen te brengen met burgers, willen we ervoor zorgen dat belangrijke beslissingen altijd worden genomen met oog voor wat goed is voor zowel mens als planeet,” aldus Marleen Bekker.

Het belang van dit onderwerp reikt daarmee verder dan één project. Het wijst op een bredere verschuiving in hoe samenlevingen gezondheid begrijpen en positioneren in een snel veranderende wereld.

Het CINPHIA-consortium brengt een breed netwerk van partners samen uit de academische wereld, overheid en maatschappij. Samenwerkingspartners variëren van ministeries en regionale overheden tot beroepsorganisaties en burgerinitiatieven, evenals internationale organisaties zoals de Planetary Health Alliance en het Doughnut Economics Action Lab.

Deze sectoroverstijgende samenwerking weerspiegelt de aard van planetary health-uitdagingen zelf. Vraagstukken rond milieu en gezondheid laten zich zelden vangen binnen één enkel beleidsdomein.