Roggen verlaten ’s nachts de zeebodem

Hoewel roggen vaak worden gezien als rustige bodembewoners, blijkt uit het promotieonderzoek van Eleanor Greenway dat ze een veel dynamischer leven leiden dan eerder werd gedacht. Overdag rusten ze meestal op de zeebodem, terwijl ze ’s nachts actief door de waterkolom zwemmen. Deze dagelijkse verticale bewegingen werden gedurende het hele jaar waargenomen.

De resultaten wijzen erop dat deze bewegingen vooral samenhangen met foerageergedrag, waarbij roggen vermoedelijk hun prooi volgen. In sommige gevallen hingen de bewegingen ook samen met visserijactiviteiten en getijdencycli. Greenway vond aanwijzingen voor selectief getijdentransport, iets wat bij deze soorten niet eerder was waargenomen. Dit suggereert dat roggen getijdenstromen mogelijk gebruiken als onderdeel van verschillende bewegingsstrategieën.

“Het was een geweldige ervaring om op zee te werken en deze dieren in het wild te bestuderen. Ik vond het vooral fascinerend om te ontdekken dat roggen ’s nachts actief door de waterkolom zwemmen. Dat gaat in tegen wat we traditioneel dachten over het gedrag van roggen”, zegt Eleanor Greenway.

Naast het gedrag van roggen onderzocht Eleanor Greenway ook hoe hun dieet verandert naarmate ze groeien. Jonge dieren van alle drie de soorten eten grotendeels dezelfde prooien, voornamelijk garnalen. Naarmate ze groter worden, ontstaan echter duidelijke verschillen. De blonde rog specialiseert zich vooral in vis, de stekelrog in krabben, terwijl de gevlekte rog een meer gemengd dieet heeft.

Door deze verschuivingen in het dieet vervullen de drie soorten als volwassen dieren verschillende ecologische rollen en vormen ze samen een netwerk van roofdieren binnen het Noordzee-ecosysteem.

Op basis van leeftijdsgegevens en vergelijkingen met historische gegevens lijken de drie onderzochte soorten tegenwoordig een kleinere maximale lichaamsgrootte te bereiken dan in het verleden werd beschreven. Ook worden ze geslachtsrijp bij een kleinere lichaamsgrootte. Bij alle drie de soorten nam de voortplantingsproductie toe met de lichaamslengte. Waarnemingen van eikapsels en vrouwtjes die recent eieren hadden gelegd, wijzen er bovendien op dat sommige soorten zich mogelijk gedurende een groot deel van het jaar voortplanten.

Om het verborgen leven van roggen in kaart te brengen, combineerde Eleanor Greenway verschillende onderzoeksmethoden. Ze onderzocht maaginhouden en chemische ‘vingerafdrukken’ van het dieet met behulp van stabiele-isotopenanalyse, schatte de leeftijd aan de hand van wervels en volgde roggen met elektronische tags.

Deze tags registreerden onder meer diepte en temperatuur. De gegevens kwamen pas beschikbaar nadat de tags door vissers en strandjutters waren teruggevonden en teruggestuurd. Uiteindelijk werd ongeveer een derde van de tags teruggevonden. Voor haar leeftijdsanalyses onderzocht Greenway bijna 400 roggen, variërend van pas uitgekomen dieren tot exemplaren van ongeveer zes à zeven jaar oud.

Haaien en roggen groeien relatief langzaam, krijgen weinig jongen en hun populaties herstellen slechts geleidelijk na een afname. Daardoor zijn ze bijzonder kwetsbaar voor menselijke druk, zoals visserij. Hoewel populaties van roggen in de Noordzee en andere delen van de noordoostelijke Atlantische Oceaan de afgelopen decennia tekenen van herstel hebben laten zien, is nog veel onbekend over hun ecologie, groei en voortplanting. Deze kennis is essentieel voor het duurzame beheer van deze soorten.

Marien ecoloog Eleanor Greenway promoveerde op 10 juli 2026 aan Wageningen University & Research. Haar proefschrift is getiteld ‘Of Shadows and Wings: Ontogenetic Ecology and Life-History Traits of Three Skate Species in the Northeast Atlantic’.