Voorbereiden op extremer klimaat in Nederland onvermijdelijk

De studie laat zien dat klimaatverandering in Nederland steeds meer gevolgen krijgt. Extreme hitte, langdurige droogte en hevige regenval nemen toe en kunnen het dagelijks leven ingrijpend verstoren. Ook is er sprake van geleidelijke gemiddelde temperatuurstijging en zeespiegelstijging.

Dat raakt vrijwel alle sectoren. Hitte leidt bijvoorbeeld tot gezondheidsproblemen en lagere arbeidsproductiviteit. Droogte zet de beschikbaarheid van drinkwater, de staat van de natuur en landbouwopbrengsten onder druk. Extreme neerslag kan schade veroorzaken aan woningen en infrastructuur en leiden tot uitval van energie- en communicatievoorzieningen. Ook zullen stijgende voedselprijzen en hogere kosten voor zorg, waterbeheer en verzekeringen burgers direct raken.

De onderzoekers benadrukken dat Nederland voor ingrijpende keuzes staat. Volledige bescherming tegen klimaatrisico’s is niet mogelijk. Daarom moet worden bepaald welk beschermingsniveau acceptabel is, wie de kosten draagt en welke maatregelen prioriteit krijgen. Dit zijn politieke keuzes die bepalend zijn voor de inrichting en het functioneren van Nederland in de toekomst.

“Het PBL-rapport maakt duidelijk dat we ons nu moeten voorbereiden op wat er op ons afkomt,” zegt André van Lammeren, Algemeen Directeur van de Environmental Sciences Group van WUR. “Er zullen keuzes gemaakt moeten worden hoe we dat willen doen. Maar het adagium ‘hoe eerder hoe beter’ is duidelijk."

Er zijn verschillende mogelijkheden om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen. Het rapport beschrijft twee richtingen. Met intensiveren tref je technische en vaak lokale maatregelen, zoals airco’s, zonwering en versterking van infrastructuur. Die bieden op korte termijn verlichting, maar het is de vraag of ze op de langere termijn voldoende zijn. Bovendien kunnen ze ongelijkheid vergroten en vragen ze extra energie en geld. Transformeren betekent aanpassingen doen aan de inrichting van Nederland, zoals meer groen en water in steden en verandering van landgebruik. Dat biedt structurele oplossingen, maar vraagt grotere veranderingen en langetermijninvesteringen, en een meer sturende vorm van governance. De onderzoekers denken dat een combinatie van beide richtingen noodzakelijk is om Nederland weerbaarder te maken tegen klimaatverandering.

Onderzoeker René Henkens: “Biodiversiteit en ecosysteemdiensten zijn belangrijk voor de samenleving. Denk aan bestuiving door insecten, waterberging en recreatie in de natuur. Maar klimaatverandering heeft invloed op het leefgebied van soorten. Hoewel dat voor sommige soorten gunstig kan zijn, kan het veel anderen juist schaden. Natuurinclusieve adaptatie biedt de beste mogelijkheden om de natuur en ecosysteemdiensten te behouden of zelfs te versterken, vooral bij beperkte klimaatverandering. Beleid dat vooral is gericht op technische aanpassingen, zoals infrastructuur voor waterbeheer, draagt veel minder bij aan natuurdoelen. Dan blijven de risico’s voor natuur en de belangrijke diensten die zij ons levert nog steeds groot, vooral bij sterke klimaatverandering.”

Een breed team binnen Wageningen University & Research analyseerde de impact van klimaatverandering op landbouw en ziet het belang van een integrale aanpak. “Zomerdroogte zal bijvoorbeeld vaker voorkomen,” legt projectleider Sverre van Klaveren uit. “Dan neemt de vraag naar zoet water ook in veel andere sectoren toe, juist op momenten dat droogte al voor problemen zorgt. Dat laat zien dat klimaatadaptatie in de landbouw niet alleen een opgave is op bedrijfs- of perceelniveau, maar ook vraagt om keuzes op gebiedsniveau.”

Vuurgeograaf Cathelijne Stoof, die de studie over natuurbranden (uitgevoerd samen met Deltares) leidde, geeft aan dat er veel kansen zijn om vuur beter in te passen in het landschap en de maatschappij, wat de potentiële gevolgen van natuurbranden zal beperken en veerkracht vergroten. “Het huidige beleid is vooral gericht op de bestrijding van natuurbranden en in sommige gevallen preventie door waarschuwing. Een integrale aanpak op basis van meerlaagsveiligheid (bewustzijn, preventie, mitigatie, bestrijding, herstel) met sterke samenwerking tussen sectoren is waarschijnlijk effectiever dan een technologische benadering”.

De komende jaren staan grote investeringen gepland, onder meer in de woningbouw, infrastructuur en energie. Het rapport waarschuwt dat als klimaatadaptatie daarin niet wordt meegenomen, de schade en kosten in de toekomst aanzienlijk hoger kunnen uitvallen. Door nu rekening te houden met klimaatrisico’s kan adaptatie worden gecombineerd met andere opgaven, zoals woningbouw, natuurherstel en de energietransitie.

Ook met aanvullende maatregelen blijven sommige gevolgen van klimaatverandering onvermijdelijk. Daarom is het ook essentieel om de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten. Overheden, burgers en bedrijven moeten beter voorbereid zijn op verstoringen en crises door extreem weer. Dat vraagt om investeringen in bijvoorbeeld kennis, waarschuwingssystemen, crisisbeheersing en bewustwording.

Lees de deelrapporten van Wageningen University & Research hier:

• Landbouw
• Natuur
• Natuurbranden