Catalogus met 10 categorieën Nature-based Solutions in Nederland
De voordelen
In het kort- Inzicht in de mogelijkheden van NbS voor specifieke uitdagingen
- Van abstract begrip naar concrete oplossingen
- Voorbeelden uit de praktijk
- Inspiratie om zelf aan de slag te gaan
De catalogus Nature-based Solutions helpt professionals om NbS beter te begrijpen én toe te passen. Voor elke NbS categorie wordt inzicht gegeven in de meerwaarde en aandachtspunten, en worden er inspirerende praktijkvoorbeelden getoond.
Er bestaan allerlei mogelijkheden om de natuur in te zetten als oplossing voor maatschappelijke opgaven: Nature-based Solutions (NbS). Denk aan meanderende beken die langer water vasthouden, groene steden die zorgen voor verkoeling, of oesterriffen als natuurlijke kustbescherming. Deze catalogus laat tien categorieën NbS zien die zijn toegespitst op de Nederlandse context. Ze kunnen worden ingezet als maatregelen bij concrete maatschappelijke problemen, zoals wateroverlast, hitte en droogte.
Per categorie vind je inspirerende praktijkvoorbeelden. Zo zie je welke oplossingen er al bestaan, waar en wanneer ze het meest effectief zijn, en aan welke maatschappelijke opgaven ze bijdragen. De catalogus is een toegankelijk startpunt voor beleidsmakers, ontwerpers, onderzoekers en andere professionals die met NbS aan de slag willen in de transitie naar een nature-based toekomst.
De tien categorieën
Dynamisch natuurbeheer
Beheers- en inrichtingsmaatregelen die natuurlijke processen en dynamiek stimuleren en versterken.
Opgave
In Nederland is de natuurlijke dynamiek van landschappen sterk afgenomen door ingrepen zoals het kanaliseren van rivieren en het afsluiten van zeearmen. Daarnaast wordt natuurbeheer vaak gestuurd op specifieke doelsoorten, waardoor natuurlijke processen minder ruimte krijgen.
Nature-based solution
Dynamisch natuurbeheer richt zich op het herstellen en faciliteren van natuurlijke processen, zonder vast eindbeeld of vooraf bepaalde doelsoorten. Hierdoor kan de natuur zich flexibel ontwikkelen en meebewegen met veranderingen, zoals die door klimaatverandering worden veroorzaakt.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Dynamisch Natuurbeheer, waarin verjonging van vegetatie en verstuiving van zand optreedt.
Dynamisch natuurbeheer
Beheers- en inrichtingsmaatregelen die natuurlijke processen en dynamiek stimuleren en versterken.
Opgave
In Nederland is de natuurlijke dynamiek van landschappen sterk afgenomen door ingrepen zoals het kanaliseren van rivieren en het afsluiten van zeearmen. Daarnaast wordt natuurbeheer vaak gestuurd op specifieke doelsoorten, waardoor natuurlijke processen minder ruimte krijgen.
Nature-based solution
Dynamisch natuurbeheer richt zich op het herstellen en faciliteren van natuurlijke processen, zonder vast eindbeeld of vooraf bepaalde doelsoorten. Hierdoor kan de natuur zich flexibel ontwikkelen en meebewegen met veranderingen, zoals die door klimaatverandering worden veroorzaakt.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Dynamisch Natuurbeheer, waarin verjonging van vegetatie en verstuiving van zand optreedt.
Biobased bouwen
Gebruik maken van natuurlijke, lokale en hernieuwbare materialen in de bouw en het realiseren van bijbehorende, duurzame grondstoffen ketens.
Opgave
De bouwsector is verantwoordelijk voor een groot deel van de wereldwijde broeikasgasuitstoot, met name door het gebruik van CO2-intensieve materialen zoals beton, cement en staal. Om de sector te verduurzamen is het nodig zowel de uitstoot van bouwmaterialen als het energiegebruik van gebouwen te verminderen.
Nature-based solution
Het toepassen van biobased bouwmaterialen, zoals hout, vlas, lisdodde en hennep, biedt een duurzaam en circulair alternatief voor fossiele en CO2-intensieve grondstoffen. Deze materialen zijn hernieuwbaar, kunnen vaak lokaal worden geproduceerd, verminderen transportbewegingen en leggen tijdens hun groei en toepassing koolstof vast.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Biobased Bouwen, waarin natuurlijke grondstoffen zijn gebruikt en een groene leefomgeving is gerealiseerd.
Natuurvriendelijke voedselproductie
Voedsel productie die weerbaar is tegen natuurlijke dynamiek en waarbij natuurlijke processen worden benut voor het verbeteren van bodem en biodiversiteit.
Opgave
De landbouw heeft door intensivering en mechanisering steeds meer negatieve effecten op bodem, water en biodiversiteit. Hierdoor ontstaan problemen zoals uitspoeling van nutriënten, bodemerosie, droogte en verlies aan soortenrijkdom, waardoor het landbouwsysteem steeds afhankelijker wordt van externe inputs.
Nature-based solution
Natuurvriendelijke voedselproductie richt zich op het benutten en versterken van natuurlijke systemen. Door natuurlijke processen zoals bestuiving en plaagbestrijding te benutten, biodiversiteit te bevorderen en het gebruik van schadelijke externe inputs te verminderen, ontstaat een landbouwsysteem dat beter in balans is met bodem, water en natuur en beter aansluit bij veranderende omstandigheden.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Natuurvriendelijke Voedselproductie, waarin meerdere gewassen worden geteeld en landschapselementen aanwezig zijn.
Herstellen van riviermondingen
Riviermondingen herinrichten zodat er meer ruimte is voor natuurlijke gradiënten (zoals zoet-zout water overgangen), getijdendynamiek en sedimentatie processen.
Opgave
Estuaria staan onder druk door menselijke ingrepen zoals inpoldering, beperken van getijden, waardoor natuurwaarden, sedimentatieprocessen, biodiversiteit en natuurlijke waterdynamiek zijn afgenomen.
Nature-based solution
Herstel van riviermondingen richt zich op het terugbrengen van natuurlijke getijdedynamiek en zoet-zoutovergangen. Door het estuariene systeem weer ruimte te geven om mee te bewegen met eb en vloed, kunnen waterkwaliteit, waterveiligheid en biodiversiteit duurzaam worden verbeterd.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Herstel van Riviermondingen, sedimentatieprocessen weer mogelijk waarin zalm naar de paaigronden migreert en wadvogels broeden.
Groenblauwe dooradering
Herstellen en aanleggen van verbindende groenblauwe landschapselementen (zowel in urbane als rurale gebieden) onder meer ten gunste van landschapskarakteristiek, natuurlijke plaagbestrijding, gewasbestuiving, corridors voor biodiversiteit, verbetering water- en lucht kwaliteit, verkoeling en waterbuffering.
Opgave
Door schaalvergroting, intensief landgebruik en de inrichting van het landschap zijn veel natuurlijke verbindingen tussen natuurgebieden verdwenen. Hierdoor is het landschap minder geschikt geworden voor planten en dieren om zich te verplaatsen, voedsel te vinden en populaties in stand te houden. Door klimaatverandering groeit bovendien de behoefte aan een landschap dat beter bestand is tegen extreme neerslag, droogte en hitte.
Nature-based solution
Groen-blauwe dooradering richt zich op het versterken van een netwerk van natuurlijke en landschappelijke elementen, zoals houtwallen, heggen, bomenrijen, natuurvriendelijke oevers, sloten en kleine watergangen. Deze elementen verbinden natuurgebieden met elkaar, vergroten de biodiversiteit en dragen bij aan de kwaliteit van bodem en water. Tegelijkertijd maken zij het landschap klimaatbestendiger door water vast te houden, verkoeling te bieden en natuurlijke processen meer ruimte te geven.
Afbeelding: Sfeerimpressie van groenblauwe dooradering (GBDA), waarin een ecoduct en groene bermen zorgen voor een aantrekkelijk leefgebied van planten en dieren.
Natuurlijke kustverdediging
Inzetten op flexibele, adaptieve kustverdediging door benutting, ondersteuning en stimulering van natuurlijke processen, zoals erosie en sedimentatie, en het benutten van de rol van vegetatie daarin.
Opgave
Door zeespiegelstijging en krachtigere stormen als gevolg van klimaatverandering neemt de druk op de Nederlandse kustverdediging toe. Traditionele maatregelen zoals dijken en keringen bieden bescherming, maar zijn minder flexibel in het omgaan met toekomstige veranderingen en dragen beperkt bij aan natuurontwikkeling.
Nature-based solution
Natuurlijke kustverdediging maakt gebruik van processen zoals sedimentatie, erosie en duinvorming om de kust te beschermen. Hierdoor kan de kust meegroeien met de zeespiegelstijging, terwijl tegelijkertijd ruimte ontstaat voor natuur, biodiversiteit en recreatie.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Natuurlijke Kustverdediging, waarin natuurlijke processen de ruimte krijgen in een kwelder landschap.
(Her)inrichten van beken en rivieren
Ingrepen die de afvoer van water vertragen en de opvang- en infiltratiecapaciteit van waterlopen vergroten om zo waterveiligheid en natuurontwikkeling te realiseren.
Opgave
Nederland is kwetsbaar voor overstromingen en perioden van droogte. Door klimaatverandering nemen piekafvoeren in rivieren toe door hevige neerslag, terwijl langere droge periodes juist leiden tot lage afvoeren en het droogvallen van beken. Hierdoor staat het watersysteem steeds meer onder druk.
Nature-based solution
Ruimte voor beken en rivieren richt zich op het herstellen van natuurlijke waterdynamiek door bijvoorbeeld beken te laten meanderen, uiterwaarden te verbreden en water langer vast te houden in het stroomgebied. Hierdoor kunnen piekafvoeren beter worden opgevangen, zoetwater worden gebufferd en ontstaat tegelijkertijd meer ruimte voor natuur en biodiversiteit.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Herinrichting van Beken en Rivieren, waarin sedimentatie en erosie gradiënten creëren in het landschap.
Vernatten
Meer natuurlijke waterpeilen hanteren om bodemdaling en CO2 emissies te verminderen, beter bestand te zijn tegen droogte, en tevens tegendruk aan verzilting te bieden.
Opgave
Veel Nederlandse veengebieden zijn ontwaterd voor landbouw en turfwinning. Hierdoor oxideert het veen, wat leidt tot bodemdaling, CO2-uitstoot en steeds hogere kosten voor het beheer van water, infrastructuur en gebouwen. Om de gronden bruikbaar te houden wordt het waterpeil vaak verder verlaagd, waardoor deze problemen zichzelf versterken.
Nature-based solution
Vernatting van veengebieden richt zich op het verhogen van de grondwaterstanden om veenoxidatie en bodemdaling af te remmen. Dit vermindert de uitstoot van broeikasgassen, beperkt schade aan de omgeving en versterkt tegelijkertijd de natuurlijke waterbuffering en de ontwikkeling van natte natuur.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Vernatten, waar het waterpeil in veengebieden met een agrarische gebruiksfunctie is verhoogd tot net onder het maaiveld.
Natuurlijke waterzuivering
Het verbeteren van waterkwaliteit middels natuurlijke processen; gebruik makend van flora, fauna en ondergrond.
Opgave
De waterkwaliteit in Nederland staat onder druk door verontreinigingen en de gevolgen van klimaatverandering, zoals droogte, hitte en hevige neerslag. Dit heeft gevolgen voor de beschikbaarheid van voldoende schoon zoetwater voor drinkwater, landbouw, industrie en natuur. Ondanks eerdere verbeteringen voldoet de waterkwaliteit op veel plekken nog niet aan de gewenste normen.
Nature-based solution
Natuurlijke waterzuivering zet planten, dieren en natuurlijke filtersystemen in om de waterkwaliteit te verbeteren. Voorbeelden zijn de opname van nutriënten door riet en waterplanten, filtering door mosselen en zuivering via bodem- en zandlagen.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Natuurlijke waterzuivering, waarin riet het overschot aan nutriënten opneemt.
Zoetwaterberging
Water vasthouden door het herstellen van de sponswerking van het landschap en grond- en oppervlaktewater aanvullen ten behoeve van piek- en seizoenberging.
Opgave
Door klimaatverandering nemen zowel droogte als wateroverlast toe. Tegelijkertijd neemt de vraag naar zoetwater toe.
Nature-based solution
Door natuurlijke processen zoals bodeminfiltratie, meandering en de sponswerking van de bodem te herstellen, wordt de zoetwaterberging vergroot. Daarnaast kan het verhogen van het organische-stofgehalte in de bodem het waterbergend vermogen vergroten en helpen om wateroverschotten uit de winter vast te houden voor droge perioden.
Afbeelding: Sfeerimpressie van Zoetwaterberging, waarin ruimte is gemaakt voor opslag van water tijdens piekbelasting van het watersysteem.
Neem contact op
Vragen over de Catalogus Nature-based Solutions in Nederland? Neem contact op met onze expert Daan Verstand.
