Inspirerende mensen @WUR: Marielos Peña-Claros

Marielos Peña-Claros is hoogleraar in de ecologie van beheerde bossen. In november 2025 ontving ze de NWO Athena Award voor haar inzet om niet alleen vrouwelijke onderzoekers, maar ook wetenschappers van alle nationaliteiten te versterken, vooral die uit het mondiale zuiden. Volgens de jury geeft ze 'het goede voorbeeld’.

Marielos was verrast door haar nominatie voor de Athena Award. Het ontvangen van de prijs in november betekende veel voor haar. "Ik realiseerde me dat mijn werk gewaardeerd en gezien wordt door mijn collega's en voormalige promovendi. Bovendien vestigde het aandacht op mijn onderzoeksgebied. Het gebeurt niet elke dat dat de ecologie van tropische bossen in Nederland in de schijnwerpers staat. Daarnaast heeft het waarde om als internationale vrouw in de schijnwerpers te staan."

Is er ook een verband tussen jouw onderzoeksgebied, ecologie van tropische bossen, en diversiteit en inclusie?

"Van oudsher domineren mannen het onderzoeksgebied ecologie van tropische bossen en bosbouw. In die zin speelt de kwestie van diversiteit dus wel in mijn vakgebied. In de loop der tijd heb ik verschillende manieren ontwikkeld om hiermee om te gaan, maar gelukkig verandert de situatie omdat er steeds meer vrouwen in deze onderzoeksgebieden werken. Ik werk voornamelijk in het buitenland en vind dat wij een rol moeten spelen in het verbeteren van de onderzoekscapaciteit van tropische landen."

In het juryrapport staat dat deze onderscheiding aan jou is toegekend omdat je een rolmodel bent en het goede voorbeeld geeft. Op welk gebied geef je het voorbeeld?

"Na mijn inaugurele rede, drie jaar geleden, vertelden een paar collega's dat ik hun rolmodel was. Dat verraste me. En het zette me aan het denken: als dat zo is, wat wordt er dan van mij verwacht, wat moet ik doen, welke verantwoordelijkheden horen daarbij? Het legde een zekere druk op me omdat ik het gevoel had dat ik gewoon mijn werk deed, zonder echt na te denken over welke invloed de manier waarop ik werk heeft op de mensen om me heen. Naarmate ik meer leidinggevende rollen kreeg, bijvoorbeeld als co-voorzitter van het Science Panel for the Amazon, ben ik die rol gaan accepteren. Nu zie ik het als een kans."

"Ik wil een leider zijn die heel inclusief is, die kan zorgen voor een omgeving waarin mensen zich op hun gemak voelen en daardoor zichzelf durven te zijn en hun ideeën durven te delen in de gesprekken die we hebben. Als leider probeer ik dus zo inclusief mogelijk te zijn, te luisteren en open te staan voor nieuwe ideeën."

Dacht je er altijd al zo over, of zijn er specifieke momenten in je professionele carrière geweest waardoor je deze richting op bent gegaan?

"Ik herinner me dat ik op een gegeven moment van huis naar de universiteit fietste, nogal in gedachten verzonken omdat ik mijn tenure track portfolio moest inleveren. Op dat moment dacht ik: Ik ga mezelf niet langer veranderen om me aan het systeem aan te passen. Ik heb veel gedaan om erbij te horen, maar op dat moment besloot ik dat het genoeg was. Zoals sterk focussen op de impactfactor van het tijdschrift waarin je publiceert, in plaats van op de vraag wie ik met dit artikel wil bereiken of welke boodschap ik wil overbrengen. Maar ook wat betreft hoe ik mijn eigen groep wil ontwikkelen."

"Ik ben meer een gemeenschapsgericht persoon dan de individualistische persoon zoals het systeem je soms graag ziet. Binnen de FEM-groep, waar ik werk, werken we met verschillende hoogleraren, maar ik heb niet het gevoel dat er onderlinge concurrentie is. Dat waardeer ik enorm, omdat ’dat een omgeving is waar ik kan floreren. Voor mij is het belangrijk dat ik deel uitmaak van een gemeenschap, omdat ik als onderzoeker veel creatiever ben als ik in een groep werk. Om dat voor elkaar te krijgen, moet je investeren om een positieve groepssfeer te creëren."

Volgens de jury van de Athena Award zet je je in voor de empowerment van vrouwelijke onderzoekers. Hoe doe je dit?

“Omdat ik hoogleraar ben, denk ik dat er voor mij veel deuren geopend zijn. Niet alleen kreeg ik veel mogelijkheden maar had ik ook de ruimte om mij uit te spreken en kon ik veranderingen teweegbrengen. Voor veel jonge vrouwelijke onderzoekers is het enorm belangrijk om vrouwelijke hoogleraren te zien, omdat zij dan zien dat dit ook iets is wat zij kunnen bereiken.. Het spreekt natuurlijk ook tot de verbeelding om een internationale hoogleraar aan een Nederlandse universiteit te hebben. Hoeveel zijn er? Er zijn er heel weinig. Wageningen University heeft veel buitenlandse studenten, maar het aantal niet-Nederlanders neemt af naarmate je hoger op de ladder komt."

De jury wees ook op je empowerment van wetenschappers van alle nationaliteiten, vooral van het zuidelijk halfrond. Waarom is dat belangrijk?

"Hier aan de universiteit leiden we mensen op van over de hele wereld. We leiden de nieuwe generatie onderzoekers of leidinggevenden op die uiteindelijk naar veel verschillende landen in de tropen gaan. In die zin is de invloed die we als Wageningen University kunnen hebben enorm."

"In het Science Panel for the Amazon wordt er veel nadruk op het betrekken van niet alleen internationale toponderzoekers in het netwerk, maar ook onderzoekers uit de landen in het Amazonegebied. Onderzoekers uit de Amazone zijn een belangrijke stem omdat zij het onderzoek uitvoeren, daar de hele tijd zijn en veel te bieden hebben. Als je alleen naar een hoge impactfactor kijkt, krijg je een heel andere lijst. We hebben hiervan een combinatie nodig. Ik pleit ervoor om niet alleen wetenschappers uit het mondiale zuiden op te nemen, maar een brede, diverse groep mensen."

Je bent hoogleraar ecologie van tropische bossen, maar je hebt je aan de Wageningen University ook kritisch uitgelaten over het ABP. Ben je een activistische wetenschapper?

"De kwestie met het ABP ging mij echt enorm aan het hart, omdat het mij als persoon raakt. Ik zet mij in mijn werk in voor het behoud, herstel en goede beheer van tropische bossen. En vervolgens werd mijn pensioengeld door de investeringen van het ABP gebruikt om het bos te kappen dat ik juist probeer te beschermen! Dat klopte voor mij en andere collega’s niet."

"In die zin ben ik wel wat activistische geworden. Ik ga niet de straat op, maar een deel van het werk dat ik doe binnen het Science Panel is ook een vorm van activisme: het delen van je kennis, en het overbrengen van de boodschap aan politici en beleidsmakers.."

Vind je dat je als wetenschapper de verantwoordelijkheid hebt om activist te zijn?

"Ik denk dat we die verantwoordelijkheid hebben, maar je moet wel iets doen wat bij je past en waar je je prettig bij voelt, niet alleen als wetenschapper maar ook als persoon. Al van jongs af aan was ik iemand die zich bewust was van onrecht en daar iets aan wilde doen. Maar net als bij het ABP stuur ik niet aan op een confrontatie; we wilden samen het gesprek aangaan, om de tafel zitten en bespreken hoe we hun beleid kunnen verbeteren. En dat hebben we ook gedaan."

"Wat Extinction Rebellion doet is geweldig, maar voor mij is het misschien een brug te ver. Tegelijkertijd ga je wel nadenken: hoe ver ga ik, welke positie moet ik innemen? Deze vragen spelen vaker in mijn hoofd, omdat ik als hoogleraar een positie heb met meer invloed om mogelijke zaken vooruit te helpen."

De officiële visie van Wageningen University is dat het absoluut niet uitmaakt van wie je houdt, welke taal je spreekt, waar je geboren bent of wat je gelooft.

"Het is een visie waar we naar streven. We zijn er nog niet, maar ik zie wel veel verbeteringen. Toen ik hier in 2006 kwam, was de meeste informatie in het Nederlands. Ik heb toen op al deze e-mails geantwoord: Please, in English, if it's important. Dat was mijn mantra, totdat de universiteit officieel een tweetalig werd. Dat heeft veel veranderd en vind ik echt een stap vooruit."

"Maar er zijn nog steeds dingen die we kunnen verbeteren. Het zou goed zijn om meer ondersteuning te bieden aan internationale mensen en om hen meer met elkaar in contact te brengen, zodat we informatie kunnen uitwisselen over hoe met bepaalde zaken om te gaan. Er zijn bij WUR namelijk veel ongeschreven regels. Als je er lang werkt, dan ken je die ongeschreven regels, maar als je nieuw bent, dan weet je nog niet hoe die dingen werken. Op dat gebied is nog veel winst te boeken."

En vind je dat Wageningen University genoeg doet om vrouwelijke onderzoekers meer mogelijkheden te geven?

"Aangezien we een lange traditie moeten doorbreken, is het nooit genoeg. Volgens de Monitor vrouwelijke hoogleraren 2025 hebben we in Nederland bijna 30% vrouwelijke hoogleraren. Er zit verbetering in, maar we zitten nog niet op 50%. Sommige barrières zijn moeilijk te doorbreken."

"Er is veel nadruk gelegd op de emancipatie van vrouwen, maar we hebben ook mannen nodig die taken op zich kunnen nemen die traditioneel als vrouwentaken worden beschouwd. Er is verandering nodig om meer gelijkheid te bereiken. Ik kan niet 40 uur per week werken, mijn kinderen opvoeden, boodschappen doen, het huis schoonmaken, en alles regelen als ik geen partner heb die de helft van die taken met mij deelt. Ik zou graag het gesprek aan willen gaan over hoe de universiteit onderzoekers kan helpen om hun gezinsverplichtingen te combineren met hun werk . We worden geacht uit te blinken in ons onderzoeksgebied. De vraag is hoe de universiteit ons daarbij beter kan ondersteunen .”