Nieuws

Nieuwe gegevens over water in de bodem

Gepubliceerd op
20 mei 2022

Weten hoe water zich gedraagt in de bodem is van groot belang voor het gebruik van de bodem. Wageningen Environmental Research verzamelt daarom al sinds de jaren 50 hydrofysische gegevens van de bodem in Nederland, waarmee informatie wordt verkregen over het gedrag van water in het bovenste deel van de bodem. In het onlangs verschenen rapport Hydrofysische gegevens van de bodem wordt beschreven welke hydrofysische gegevens momenteel beschikbaar zijn en hoe deze bepaald zijn.

Water in bodem bepalend voor grondgebruik

Water in de bodem is essentieel voor landbouwgewassen en (stads)bomen. De bodem kan regenwater tijdelijk opslaan en water in de bodem bepaalt de draagkracht en vormveranderingen van de bodem, wat relevant is voor infrastructuur en bebouwing. Het bodemvochtgehalte is daarnaast van invloed op het vrijkomen van broeikasgassen uit de bodem. Water beweegt zich door de bodem samen met opgeloste stoffen, zoals stikstof, fosfaat en pesticiden. Informatie over transport van water en stoffen in de bodem is van belang voor onder andere waterschappen, waterwinbedrijven, landbouwbedrijven, bouwbedrijven, terreinbeheerders en overheden. Zij onderbouwen daarmee keuzes voor gebruik van de bodem en inrichting van de leefomgeving.

Krimpscheuren op een perceel in Flevoland. Foto: Paul Gerritsen.
Krimpscheuren op een perceel in Flevoland. Foto: Paul Gerritsen.
Bepaling van waterdoorlatendheids- karakteristiek in het bodemhydrofysisch laboratorium van WUR. Foto: Erik van den Elsen.
Bepaling van waterdoorlatendheids- karakteristiek in het bodemhydrofysisch laboratorium van WUR. Foto: Erik van den Elsen.

Hydrofysische gegevens kenmerken gedrag van water in bodem

Hydrofysische gegevens geven informatie over het gedrag van water in de bodem in de onverzadigde zone, ofwel het bovenste deel van de bodem. De waterretentiekarakteristiek beschrijft hoe en in welke hoeveelheden de bodem water vasthoudt en de waterdoorlatendheidskarakteristiek hoe snel de bodem water doorlaat. Het gedrag van water in de bodem wordt onder andere bepaald door de dichtheid van de bodem, de hoeveelheid organische stof, de korrelgrootteverdeling en karakteristieken van krimp en zwel. Ook deze eigenschappen worden gerekend tot de hydrofysische gegevens van de bodem; ze bepalen hoe de bodem op water reageert. Veen- en kleigronden krimpen als het vochtgehalte in de bodem kleiner wordt, en zwellen als het toeneemt. Daardoor ontstaan en verdwijnen afwisselend macroporiƫn en scheuren in de grond. Bij hevige regenbuien wordt water versneld afgevoerd door deze holten, maar als ze gesloten zijn, blijft regenwater aan het oppervlak staan.

Hydrofysische gegevens gebruikt in simulatiemodellen

Hydrofysische gegevens worden gebruikt in simulatiemodellen voor de waterbalans in de onverzadigde zone van de bodem. Voorbeelden van zulke simulatiemodellen zijn Waterwijzer Landbouw, en regionale modellen van waterschappen. Met deze modellen worden landelijke of regionale berekeningen uitgevoerd van droogteschade, verdamping en grondwateraanvulling, van waterkwaliteit voor de evaluatie van het mestbeleid of van de verspreiding van bestrijdingsmiddelen.

Hydrofysische gegevens geadministreerd in BIS Nederland

Sinds 2012 worden de hydrofysische gegevens geadministreerd in het Bodemkundig Informatiesysteem Nederland (BIS Nederland). In het rapport Hydrofysische gegevens van de bodem wordt beschreven welke hydrofysische gegevens momenteel beschikbaar zijn in BIS Nederland, hoe deze verzameld en bepaald zijn in het veld en in laboratoria, en welke rekenkundige bewerkingen worden gedaan om karakteristieken van waterretentie- en doorlatendheid af te leiden.
BIS Nederland omvat momenteel hydrofysische gegevens van enkele honderden grondmonsters. Om de bodem in Nederland goed te karakteriseren op hydrologisch gedrag is het nodig deze informatie continu aan te vullen en bij te houden.

Hydrofysische gegevens vanaf 2022 openbaar toegankelijk

In opdracht van het ministerie van LNV zijn voorbereidingen bezig om de gegevens door te geven aan de Basisregistratie Ondergrond (BRO) in de categorieƫn booronderzoek (BHR-p en -a) en wandonderzoek (SFR-p en -a). Doel van deze operatie is om hydrofysische gegevens voor overheden, burgers en bedrijven toegankelijk te maken.
Vanaf 2022 worden de hydrofysische gegevens in BIS Nederland openbaar toegankelijk in de portalen van de Basisregistratie Ondergrond (BROloket) en van BIS Nederland (bodemdata.nl). De gegevens zijn ook gebruikt voor de Bodemfysische Eenhedenkaart van Nederland (BOFEK), een kaart met 79 eenheden met een overeenkomstige bodemopbouw en hydrologisch gedrag. Deze kaart wordt gebruikt bij modelberekeningen van water- en stoffentransport in de bodem.