Q&A: Alles over paling (Europese aal)

Hoe gaat het met de paling in Nederland en in Europa? Wat zijn de oorzaken van de achteruitgang van het palingbestand, en welke maatregelen kunnen we nemen? Antwoord op deze en andere vragen vind je in onderstaande Q&A.

Vraag: hoe gaat het met de paling of aal in Nederland en Europa?

  • De stand van de Europese aal (Anguilla anguilla) is veel lager dan de stand in de jaren 60 en 70, toen de stand als gezond werd beschouwd.
  • Het meest recente ICES (International Council for the Exploration of the Sea) advies hierover stelt dat zowel glasaal en jonge volwassen aal sterk zijn achteruitgegaan vanaf 1980 tot ongeveer 2010 en zijn daarna op een laag niveau gebleven. De glasaalstand in de Noordzee is 2.1% van de stand van voor 1980 en de stand van de jong volwassen aal is 29% van de stand van voor 1980.
  • De onderstaande grafieken laten de ontwikkeling van glasaal (jonge aal die vanuit zee het binnenland in gaat), en van (nog niet paairijpe) volwassen aal (yellow eel) in de binnenwateren.

Glasseelrecruitmentindices_2019.png
Yelloweelrecruitmentindex_2019.png
  • Aal staat op de CITES-lijst (the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) in Appendix II (effectief sinds 2009). CITES is een internationaal verdrag tussen overheden van landen. Dit verdrag moet er voor zorgen dat de handel in diersoorten en planten hun overleving niet bedreigt. Appendix II houdt in dat de soort “niet noodzakelijkerwijs wordt bedreigd, maar dat het verstandig wordt geacht de handel te reguleren opdat die handel geen bedreiging vormt voor de soort en van daaruit maatregelen worden genomen die de handel in aal beperkt”: bijvoorbeeld de import en export naar/vanuit de EU.
  • De IUCN (organisatie met leden vanuit overheden en NGOs) heeft aal aangemerkt als “critically endangered” sinds 2009 (de zogeheten “rode lijst”). De IUCN dringt aan op een evaluatie van de situatie rond aal om daarna een herbeoordeling te kunnen doen, ook vanwege alle maatregelen en mogelijke effecten daarvan.

Vraag: Wat zijn de oorzaken van de achteruitgang van de Europese paling?

  • Dat weten we niet precies. Waarschijnlijk is er niet één enkele oorzaak, maar speelt een combinatie van factoren die per land verschillen. Mogelijke oorzaken zijn:
    • Habitatverlies
    • Stuwen/gemalen/dijken die de trek hinderen
    • Vervuiling
    • Visserij (commerciële en recreatieve)
    • Zwemblaasparasiet
    • Veranderende zeestromen
  • In Nederland zijn de belangrijkste bronnen van sterfte door menselijk handelen: gemalen/waterkrachtcentrales en visserij (commerciele en recreatieve). Ook de zwemblaasparasiet en vervuiling (o.a. PCBs en dioxines) hebben een effect op de ontwikkeling van de palingstand, maar er zijn onvoldoende gegevens om te zeggen hoe groot dat effect is.

Vraag: welke maatregelen zijn/worden genomen om de paling er weer bovenop te helpen?

  • Het verspreidingsgebied van aal is van Noorwegen tot Noord Afrika. Herstel van de aal kan niet door één land worden bewerkstelligd, maar moet in Europees verband worden opgepakt:
    • Alle aal paait in de Sargasso zee. Na het paaien sterven de volwassen alen
    • Glasaal (jonge aal) “lift” met de golfstroom mee naar Europa: vooral naar de kust van Frankrijk.
    • Vanaf de Europese kusten trekt de aal de rivieren op in de verschillende landen.o Vanaf de Europese kusten trekt de aal de rivieren op in de verschillende landen.
    • Na 10-30 jaar zwemt de aal weer terug naar de Sargasso zee om te paaien.
    • Door deze lange levenscyclus wordt herstel niet op een korte termijn verwacht. De mortaliteit van aal kan omlaag worden gebracht door beheersmaatregelen, maar leidt pas later tot substantieel meer glasaal.
    • Door deze levenscyclus en het grote verspreidingsgebied zijn alle landen binnen het verspreidingsgebied samen verantwoordelijk voor de bescherming van aal.
  • Voor het herstel van de aalpopulatie heeft De Raad van de Europese Unie in 2007 de EU Aalverordening vastgesteld (EC 1100/2007). Deze verordening verplicht de Europese lidstaten om met een eigen nationaal aalbeheerplan te komen en te implementeren. Het doel van is als volgt omschreven: “het verminderen van de antropogene sterfte, zodat er een grote kans bestaat dat ten minste 40% van de biomassa van schieraal kan ontsnappen naar zee, gerelateerd aan de beste raming betreffende de ontsnapping die plaats zou hebben gevonden indien de mens geen invloed had uitgeoefend op het bestand. De beheersplannen voor aal worden opgesteld met het oog op het bereiken van die doelstelling op lange termijn.” Lidstaten zijn verplicht om elke drie jaar over de voortgang van de nationale aalbeheerplannen te rapporteren aan de Europese Commissie.
  • ICES (International Council for the Exploration of the Sea) brengt jaarlijks vangstadviezen uit aan de Europese Commissie. Over aal zegt ICES: “Als het voorzorgprincipe wordt toegepast voor Europese aal dan moet al het menselijk handelen dat de productie en uittrek van schieraal verkleint, teruggebracht worden tot nul of zo dicht mogelijk bij nul; bij menselijk handelen gaat het om recreatieve en commerciële visserij, waterkrachtcentrales, pompen en gemalen en vervuiling van alle stadia van de aal.’
  • In 2009 hebben de meeste EU landen aalbeheerplannen ingevoerd en beschermingsmaatregelen genomen. Deze plannen variëren per land qua opzet en aanpak. De belangrijkste elementen zijn: beperking van de visserij (recreatief en beroeps), onder meer door gesloten tijden en gesloten gebieden en de uitzet van glasaal.
  • De Nederlandse overheid heeft ingrijpende maatregelen in het aalbeheerplan opgenomen, zie tabel.
Paling_tabel_2019.png
  • De aalsector in Nederland – beroepsvisserij en kweek, verenigd in Stichting DUPAN (Duurzame Paling Nederland)- onderneemt in samenwerking met de overheid ook diverse acties gericht op het herstel van de aal:
    • Uitvoering van de uitzet van glasaal zoals bepaald in het aalherstelplan.
    • Aal over de dijk zetten om te voorkomen dat dijken en gemalen een blokkade bij de trek vormen.
    • Investeren in onderzoek naar de voortplanting van de aal om in de toekomst niet meer afhankelijk te zijn van wildvang voor kweek en uitzet.
  • Sportvisserij Nederland vraagt van haar leden dat zij gevangen aal altijd levend terugzetten.
  • Wat ruwe cijfers voor Nederland (http://edepot.wur.nl/453964):
    • De doelstelling van de Aalverordening voor Nederland is 40% van de pristine biomassa (B0), oftewel 4.160 ton uittrekkende schieraal (exclusief zee- en kustwateren). Op dit moment trekt ruwweg een derde van die hoeveelheid uit.
    • De beroepsvisserij ving ongeveer 450 ton aal in 2018.
    • De schatting van de antropogene sterfte van glasaal naar schieraal in Nederland is afgenomen van ~80% in 2005-2007 naar ~48% in 2014-2016.
    • De kweeksector produceert ruwweg 2000 ton aal per jaar, uit ongeveer 6000kg glasaal, waarvan de meeste uit Frankrijk afkomstig.
    • De geschatte hoeveelheid meegenomen aal door sportvissers is gedaald van ongeveer 450 duizend aal in 2010 naar 100 duizend aal in 2016.

Vraag: werken de maatregelen?

  • De implementatie van het Nederlandse aalbeheerplan in 2009 heeft geleid tot een afname van de sterfte door menselijk handelen.
  • Niet elk land in Europa gebruikt dezelfde modellen en methodes; een evaluatie van die methodes, of het effect van alle aalbeheerplannen samen is nog niet gedaan.
  • De aalbeheerplannen zullen naar verwachting zorgen voor een afname in antropogene sterfte. Een evaluatie van de beheerplannen en hoe ze de aalstand in Europa werkelijk bepalen moet nog worden uitgevoerd.
  • Of er herstel is, zal het beste bekeken kunnen worden of er een toename is van de hoeveelheid glasaal die aankomt aan de kust. Momenteel is er geen afname, maar ook geen duidelijke toename van het aantal glasaal.

Vraag: is het uitzetten van glasaal uit Frankrijk effectief?

  • Onderdeel van de aalverordening en van het Nederlandse aalbeheerplan is het uitzetten van glasaal, jonge aal die is gevangen in Frankrijk of Engeland. Dit leidt tot een groter bestand in Nederland. In theorie zou je de aalstand in Europa kunnen verbeteren als je glasaal weghaalt uit gebieden waar “minder van die aal terecht zou komen” en uitzet in gebieden waar de groei en overleving van de aal goed is. Vooralsnog worden dit soort overwegingen niet meegenomen bij de uitzet van glasaal en de uitvoering van aalbeheerplannen. ICES adviseert dan ook: “Er zijn aanwijzingen dat uitgezette aal kan bijdragen aan de productie van rode aal en schieraal in de wateren waar deze wordt uitgezet, maar bewijs van een bijdrage aan het daadwerkelijk paaien ontbreekt als gevolg van het algemene gebrek aan kennis over de paai van aal. Internationaal gecoördineerd onderzoek is nodig om het netto voordeel van glasaal uitzet op de algehele populatie te bepalen, inclusief schattingen van de draagkracht van de wateren waar glasaal wordt gevangen en gedetailleerde sterfteschattingen in elke stap van het uitzetproces." Zie ook ICES evaluatie glasaaluitzet en WMR evaluatie glasaaluitzet.

Vraag: kan ik met een gerust hart paling eten?

  • Wageningen Marine Research geeft geen adviezen over de consumptie van aal. Onze opdracht is om consumenten, retailers, overheid, NGOs en de visserijsector van goede betrouwbare informatie te voorzien zodat zij daarmee een eigen afweging kunnen maken.
  • Wageningen Marine Research ziet het wel als een taak om te wijzen op wat in dit soort dossiers het belangrijkst is:
    • Maatregelen nemen in Europees verband: acties in Nederland alleen zijn weinig zinvol.
    • Landen moeten elkaar aanspreken op hun beheerplannen.
    • De plannen moeten worden geëvalueerd, dat wil zeggen: goed kijken wat de resultaten zijn en of die voldoende zijn. Aanscherpen van plannen en maatregelen als dat nodig blijkt – met name in landen die achterblijven.
  • Een goede evaluatie van de in Europees verband genomen maatregels is noodzakelijk. Als de effecten onvoldoende blijken, moet daarop actie worden ondernomen.

Vraag: wat is kweekpaling?

Kweekpaling is aal waarbij de hele levenscyclus in gevangenschap kan worden volbracht (van ei tot paai). Er is nog geen kweekpaling voortgekomen uit aal die in zich in gevangenschap heeft voortgeplant. Meer informatie over palingkweek: palingonderzoek.