Ga naar de inhoud
LongreadPublicatiedatum: 18 november 2026

Van vergeten lekkernij naar eiwitgewas van de toekomst?

dr. AA (Andries) Temme
Onderzoeker plantenveredeling

Eeuwen geleden was de aardaker een geliefde lekkernij op Zeeuwse markten. Nu is de eiwitrijke knol vrijwel vergeten. Toch zou hij weleens een tweede leven kunnen krijgen. Wageningen University & Research (WUR) en veredelingsbedrijf Aardaia onderzoeken of deze bijzondere plant kan uitgroeien tot een nieuw gewas voor Nederlandse boeren en een bron van plantaardig eiwit voor ons voedsel.

Onder roze bloemen van de aardaker groeit waar het allemaal om draait: een knol die rijk is aan eiwit. Op een proefveld van WUR haalt onderzoeker Andries Temme er een uit de grond. Het knolletje is ongeveer zo groot als een kleine wortel.

"Dit is 'm. De aardaker. Boven de grond zie je planten met roze bloemen, die aantrekkelijk zijn voor insecten. Maar wat onder de grond zit, vind ik nóg interessanter", zegt Temme.

De knollen bevatten 10 tot 15 procent eiwit. Ter vergelijking: een rauwe aardappel komt niet verder dan ongeveer 2 procent. Daarmee kan de aardaker een interessante nieuwe bron van plantaardig eiwit worden. Maar voordat boeren het gewas op grote schaal kunnen telen, moet er nog veel gebeuren. De opbrengst is voorlopig laag en er is nog weinig bekend over de beste teeltmethode.

Binnen het project REAP2SOW onderzoekt WUR hoe de aardaker groeit, welke eigenschappen belangrijk zijn voor de eiwitproductie en hoe de knollen kunnen worden gebruikt in ons voedsel. Veredelingsbedrijf Aardaia, een start-up op de Wageningse Campus, werkt aan planten die meer en grotere knollen opleveren. De kennis die WUR opdoet, helpt het bedrijf om gerichter te veredelen.

Meer eiwitrijke gewassen van eigen bodem kunnen Nederland minder afhankelijk maken van import. Een groot deel van het eiwit dat we voor ons voedsel en veevoer gebruiken, komt nu nog uit het buitenland. Daarnaast kan de teelt van andere gewassen zorgen voor meer variatie op Nederlandse akkers, waar nu vooral tarwe, mais, aardappelen en suikerbieten groeien.

Hoewel de aardaker fraaie bloemen heeft die ook voor insecten aantrekkelijk zijn, gaat het onderzoeker Andries Temme vooral om wat er ónder de grond groeit.

De smaak van aardaker is licht zoet en nootachtig. Je kunt ze rauw eten, maar ook koken, bakken of poffen. Toch verdween het gewas uit de landbouw, omdat andere gewassen, zoals de aardappel, makkelijker te telen waren.

De aardaker heeft eigenschappen die hem interessant maken voor de landbouw. Net als veel eiwitrijke peulvruchten is het een vlinderbloemige. Dankzij een samenwerking met bacteriën bij de wortels kan de plant stikstof uit de lucht vastleggen. Daardoor is mogelijk minder bemesting nodig.

Onderzoek naar een nieuwe teelt

Op het proefveld staan de aardakerplanten in keurige rijen naast elkaar. Het onderzoek staat nog aan het begin. Temme: "We vergelijken bijvoorbeeld verschillende bodemtypes en zaaimomenten. Ook kijken we hoe de planten reageren op onkruid en hoe het gewas past binnen een gewasrotatie. Daarnaast onderzoeken we het eiwitprofiel van de aardaker." Ook is de bouw van de plant onderwerp van onderzoek. De wetenschappers willen bijvoorbeeld begrijpen welke processen ervoor zorgen dat de aardaker veel eiwit vormt en welke rol de bovengrondse groei daarbij speelt.

Naast de aardaker onderzoeken WUR en partners binnen REAP2SOW ook de mogelijkheden van lupine en quinoa. Bij de aardaker gaat het om de knollen, terwijl bij lupine en quinoa juist de zaden worden gegeten. De onderzoekers willen weten hoe deze gewassen onder Nederlandse omstandigheden groeien en hoe ze kunnen bijdragen aan de productie van plantaardig eiwit voor ons voedsel.

Op zoek naar de beste knol

"Ik begon met enkele zaden in mijn eigen achtertuin", vertelt Pádraic Flood, oprichter van Aardaia. "Nu groeien er zo’n 750.000 unieke genotypen op onze velden, in kassen en bij boeren." Dat zijn aardakerplanten die genetisch van elkaar verschillen. Uit al die planten zoekt Aardaia naar exemplaren met de beste eigenschappen. Het bedrijf werkt onder meer aan grotere, gladde knollen die makkelijk te schillen zijn. "De opbrengst van de aardaker moet omhoog. Sommige knollen wegen maar enkele grammen, terwijl de beste exemplaren al meer dan 250 gram zijn."

De huidige opbrengst ligt volgens Flood rond de vier ton verse knollen per hectare. Hij verwacht dat op termijn een opbrengst van vijftig ton mogelijk is, vergelijkbaar met de huidige opbrengst van aardappelen in Nederland. Daarvoor is nog veel veredeling nodig.

Een knol van de aardaker Lathyrus tuberosus.

Aardaia werkt inmiddels samen met zeven boeren die aardaker telen. Zij testen hoe de planten groeien onder praktijkomstandigheden en hoe het gewas past in bestaande gewasrotaties. De eerste ervaringen zijn volgens Flood veelbelovend. "Bij proeven zien we dat de plant bij hitte en droogte kan doorgroeien. We onderzoeken nog hoe stabiel die eigenschap is onder verschillende omstandigheden."

Maar een plant die goed groeit, levert boeren nog niet automatisch een rendabele teelt op. Bovendien moeten boeren de aardaker met bestaande landbouwmachines kunnen telen en oogsten. Ook daar ligt nog een uitdaging.

Van proefveld naar restaurant

Niet alleen de teelt roept vragen op. Want wat kun je eigenlijk allemaal maken van aardaker? En vinden consumenten de knol lekker?

Binnen REAP2SOW onderzoeken de wetenschappers hoe aardaker, lupine en quinoa kunnen worden gebruikt in ons voedsel. Ze laten consumenten producten met deze gewassen proeven om te ontdekken hoe mensen de smaak en andere eigenschappen ervaren. "We maken zelfs een kookboek met recepten", vertelt Temme.

Ook in de horeca wordt al met de aardaker geëxperimenteerd. Restaurant De Nieuwe Winkel in Nijmegen gebruikt aardaker van Aardaia en maakt er bijvoorbeeld tempeh van, een gefermenteerd product dat doorgaans van sojabonen wordt gemaakt. Daarnaast worden mogelijkheden onderzocht om de aardaker te verwerken in producten zoals noedels en puree.

Of de aardaker uiteindelijk een vaste plek krijgt in de Nederlandse landbouw en voedselvoorziening, moet de komende jaren blijken. Aan ambities ontbreekt het in ieder geval niet. Flood heeft met zijn zoon zelfs een weddenschap afgesloten over de toekomst van de aardaker. "Hij is er niet zeker van dat het lukt, maar ik verwacht dat de aardaker over een tijd in de schappen van een grote supermarktketen ligt."

Neem contact met ons op

Heb je een vraag over het onderzoek binnen het project REAP2SOW of zie je kansen om samen te werken? Neem contact op met onze expert.

dr. AA (Andries) Temme

Onderzoeker plantenveredeling

Lees meer