Brand, storm en plagen: de toekomst van Europese bossen

Natuurlijke verstoringen maken deel uit van de levenscyclus van bossen. Toch zijn deze verstoringen de afgelopen decennia in Europa sterk toegenomen. Een internationaal team van wetenschappers heeft nu ook in beeld gebracht welk bosareaal in Europa tegen 2100 getroffen kan worden door brand, storm en schorskevers.

Marco Patacca is expert op het gebied van bosverstoringen bij Wageningen University & Research. Hij is medeauteur van de studie, die werd geleid door de Technische Universiteit München en recent verscheen in Science. “We hebben verschillende methoden gecombineerd,” zegt Patacca. “Bijvoorbeeld satellietwaarnemingen, modelsimulaties en klimaatscenario’s in een bosmodel op basis van AI. We denken dat tegen 2100 alle soorten natuurlijke verstoringen grotere delen van Europese bossen zullen treffen dan nu, in alle klimaatscenario’s. In het heftigste scenario, met een opwarming van 4°C, kan gebied dat wordt getroffen door brand, storm en schorskevers zelfs meer dan verdubbelen.”

Boomsterfte is op zichzelf niet per se negatief. Het is een belangrijk proces in de dynamiek van bosecosystemen. Oude bomen sterven af, waardoor nieuw bos meer ruimte, voedingsstoffen en licht krijgt. Dode bomen vormen een leefgebieden voor allerlei soorten, terwijl dood hout wordt afgebroken en koolstof en andere voedingsstoffen teruggeeft aan de bodem. Zo blijven biogeochemische kringlopen in stand.

Toch hebben Europese bossen de afgelopen decennia met een duidelijke toename van natuurlijke verstoringen te maken gehad. “Door beheer in het verleden zijn veel bossen minder gevarieerd geworden, met minder soorten en een eenzijdiger structuur,” legt Patacca uit. “In combinatie met klimaatverandering zorgt dat ervoor dat verstoringen vaker voorkomen en intensiever worden. Ook het getroffen oppervlak neemt toe, wat het functioneren van ecosystemen beïnvloed. Dat geldt ook voor de diensten die bossen leveren, zoals koolstofopslag, waterregulatie en houtproductie.”

Toekomstige bosverstoringen zullen in het bijzonder in Zuid- en West-Europa voorkomen, waarbij met name meer natuurbrand wordt verwacht. Een andere recente studie, onderdeel van Patacca’s promotieonderzoek, richtte zich op de gevolgen van toekomstige brandpatronen op boomsterfte. Het grootste oppervlak verbrand bos wordt verwacht in het Middellandse Zeegebied. Echter, in gematigde bossen kan een relatieve toename van het verbrande oppervlak leiden tot meer boomsterfte dan in andere biomen, door de grotere hoeveelheid biomassa.

Er zijn echter ook kansen voor Europese bossen om zich aan te passen aan een veranderend klimaat. Gert-Jan Nabuurs, hoogleraar Europees bos, wijst op de urgentie én de kansen die toenemende verstoringen met zich meebrengen: “Verstoring bepalen ook de toekomst van Europese bossen. Grote calamiteiten maken boseigenaren er nu al van bewust dat hun beheer en boomsoortkeuze moeten veranderen. Veel van hen schakelen over op andere typen bos. Zo kunnen verstoringen ook het proces van natuurherstel helpen versnellen.”

Patacca verdedigt zijn proefschrift Kracht ligt in verschillen – Diversiteit op het snijvlak van verstoring en reactie in Europese bossen op vrijdag 17 april 2026 in Wageningen. Daarin gaat hij dieper in op trends in natuurlijke verstoringen in bossen en neemt hij je mee naar de toekomst van het bos in Europa.