Een gevarieerd lichtplan verbetert het leven van vleeskuikens en opfok-leghennetjes

In de gemiddelde kippenstal is het niet al te licht. In de hele stal hangen lampen die zorgen voor een uniforme verlichting van minimaal 20 lux. ‘Daarbij kun je net de krant lezen’, zegt Ingrid de Jong. Ze is senior-onderzoeker diergedrag en -welzijn. Eind 2025 rondde ze het Publiek-Private-Samenwerkingsproject (PPS) Functilight af, dat interessante inzichten bood in de lichtvoorkeuren van opfok leghennen en vleeskuikens.

‘Kippen zien anders dan wij’, vertelt De Jong. ‘Ze zien bijvoorbeeld licht in het UV-spectrum. Een kip die er voor ons helemaal wit uitziet, heeft voor een andere kip een vlekkenpatroon.’ De onderzoekers gaven vleeskuikens die na zes tot acht weken naar de slacht gaan en ook leghennen in de eerste periode van hun leven allerlei licht-opties. ‘We varieerden met intensiteit, kleur en met de toevoeging van UV-licht, dat in standaard ledverlichting niet aanwezig is en ook door ramen vaak wordt weggefilterd.’

Vleeskuikens uit het onderzoek konden steeds kiezen uit vier even grote ruimten die op het licht na identiek waren ingericht. ‘Overal was water en voer, een stok en een ruifje met luzerne. Ze konden er dus scharrelen, eten en rusten en ze pasten er met zijn allen in als ze allemaal voor hetzelfde licht zouden kiezen.’ Dat laatste deden ze niet, behalve dat de allerjongste kuikens kozen voor het felste licht en een voorkeur hadden voor groen licht, zoals in het bos waar kippen oorspronkelijk leven. Maar het opvallendste resultaat was juist dat de kuikens – ook de leghennetjes in een iets andere onderzoeksopzet – kozen voor variatie.

Om te rusten kozen de kuikens voor het minst felle licht van 5 lux. Eten en drinken deden ze het liefst bij het felste licht van 1000 lux. Ter vergelijking: daglicht heeft bij bewolking zo’n 1000 lux en bij felle zon 10.000 lux of hoger. ‘Het klinkt heel logisch dat kippen variatie kiezen, maar het was nog nooit aangetoond’, zegt De Jong. Toevoeging van UV-licht trok zowel witte als bruine leghennenkuikens niet bijzonder aan en ook vleeskuikens lieten geen voorkeur voor UV verrijkt licht zien.

De heersende vogelgriep maakte het voor de onderzoekers erg moeilijk om hun bevindingen te testen in een bedrijf. ‘Kippenhouders vinden het ook spannend’, zegt De Jong. In een kippenstal variëren met lichtsterkte en plekken veel lichter maken dan gebruikelijk is volgens haar niet bepaald vanzelfsprekend voor kippenhouders. ‘Pluimveehouders willen geen donkere plekken in hun stal’, vertelt ze, ‘want ze zijn bang dat de kippen daar dan gaan rusten en het strooisel daar slecht wordt. Of dat ze juist te veel worden aangetrokken door lichte plekken.’ 

Een andere grote angst van kippenboeren is pikgedrag. Dat leidt tot verwondingen die soms wel 10 procent van de kippen voortijdig het leven kosten. De Jong: ‘Bij veel pikkerij draaien boeren de lichtintensiteit juist omlaag, waarmee de natuurlijke activiteit ook afneemt. Maar wij zagen geen toename van pikgedrag bij de opfokhennen. Wij denken dat de variatie in licht ook een positief effect kan hebben, maar dat zie je pas in de legperiode. Daarvoor moeten we het onderzoek doortrekken tot in de legperiode, dat hebben we nog niet gedaan.’

Uiteindelijk lukte het om onderzoek te doen bij een vleeskuikenbedrijf met één ster van het Beter Leven-keurmerk. Aan subtiele dingen zagen de onderzoekers een toename in het welzijn, aldus De Jong: ‘Kuikens vertoonden verschillende gedragingen in de verschillende zones, waardoor activiteit en rustgedrag beter gescheiden waren.’

Vervolgonderzoek – bij pluimveehouders die het na dit verhaal vast wel aandurven – is nodig om deze aspecten beter aan het licht te brengen (sorry voor de woordgrap). Maar als het welzijn van kippen in kippenstallen hiermee verbeterd kan worden, kan de impact groot zijn. In Nederland leven namelijk zo’n 80 tot 90 miljoen vleeskuikens en leghennen (2025, CBS). De helft van de vleeskuikens leeft onder omstandigheden van één ster Beter Leven. Beter-leven-kip en -eieren koop je bij supermarkten; in fastfood zit meestal kip zonder dat keurmerk. ‘Bij de Beter-Leven-kip is het wat betreft ruimte mogelijk om kippen tussen verschillende lichtruimten te laten kiezen.’ Dat zijn dan toch heel veel kuikens en kippen voor wie een verbetering in het verschiet ligt.

Partner in het onderzoek Functilight was  Signify, de lichtfabrikant uit Eindhoven die  verlichting levert aan tuinbouwkassen en stallen, maar ook aan scholen, sportvelden en kantoren (zie kader). De andere partners waren Avined, Hubbard Breeders, Aviagen EPI en NorskKylling (vleeskuikens) en Big Dutchmann, Lohmann Breeders en Avined (opfok leghennen).

Bongers zou graag zien dat haar bedrijf binnen een stal verschillende zones gaat creëren voor activiteit en rust met lichtkleur en -intensiteit. Boeren zijn er huiverig voor en het kan ook niet altijd. ‘Als het 35 graden is buiten, de dieren tegen de slachtgewichten aan zitten en allemaal richting de donkere plekken kruipen, dan stikken ze omdat er te weinig verse lucht bij kan. Dan is overal dezelfde lichtverdeling en -intensiteit veiliger.’ Idealiter neem de boer dus ook weersomstandigheden mee bij de lichtafstelling in de kippenstal.

Maar er is nog een dilemma: ‘Onze klanten willen een goede, uniforme lichtverdeling in de stal zodat de kuikens zich mooi verdelen over de stal. Dit is vanuit management te snappen, maar is dus niet altijd de voorkeur van het dier. Het onafhankelijke onderzoek van WUR helpt ons om beter uit te leggen waarom we bepaalde keuzes maken.’