Hoe houden we voldoende schoon water voor mens en natuur?

Door klimaatverandering krijgt Nederland vaker te maken met langdurige droogte en hitte, terwijl de vraag naar water blijft groeien. Dat heeft gevolgen voor onze drinkwatervoorziening, landbouw en natuur.

Om deze uitdagingen aan te pakken, is meer nodig dan kennis over het watersysteem alleen. Ook wetgeving, beleid en verschillende maatschappelijke belangen spelen een rol. Het nieuwe onderzoeksproject TRANSWATER brengt deze perspectieven samen. Het consortium, onder leiding van TU Delft, ontvangt hiervoor 7,2 miljoen euro van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR) richten zich onder meer op de wisselwerking tussen klimaatverandering, menselijk handelen, waterbeschikbaarheid en waterkwaliteit. Hoe veranderen bijvoorbeeld de hoeveelheid en kwaliteit van grond- en oppervlaktewater tijdens perioden van droogte en hitte? En welke maatregelen kunnen negatieve gevolgen voor mens en natuur beperken?

Onder begeleiding van onderzoekers Martine van der Ploeg en Ruud Bartholomeus worden strategieën ontwikkeld om verschillende waterbronnen te benutten voor de productie van drinkwater.

Daarnaast werken Wageningse onderzoekers samen met de Universiteit Utrecht aan indicatoren die de risico's van droogte en hitte voor schoon water inzichtelijk maken. Deze moeten waterbeheerders en overheden helpen om beter onderbouwde keuzes te maken, waarbij ook verschillende maatschappelijke belangen worden meegewogen

Een toekomstbestendig watersysteem vraagt niet alleen om technische oplossingen, maar ook om andere manieren van samenwerken en besluiten nemen. Waarom is het bijvoorbeeld zo moeilijk om het watersysteem ingrijpend te veranderen, ondanks de groeiende urgentie? En welke juridische, bestuurlijke en maatschappelijke belemmeringen staan veranderingen in de weg?

WUR-onderzoeker Dave Huitema en zijn collega's richten zich onder meer op de maatschappelijke gevolgen van deze veranderingen. Ze onderzoeken hoe overheden op een meer systematische manier kunnen omgaan met schade die ontstaat door veranderingen in het watersysteem, en hoe betrokken partijen daarvoor gecompenseerd kunnen worden. Daarnaast ontwikkelen ze toekomstbeelden voor het Nederlandse waterbeheer op de lange termijn.
'De vraag wie de schade van veranderingen moet dragen, vormt vaak een struikelblok in het politieke debat', zegt Huitema. 'Het helpt als overheden vanuit een langetermijnvisie kunnen werken aan veranderingen in het waterbeheer, en daarbij op een voorspelbare en rechtvaardige manier omgaan met mogelijke schade voor betrokken partijen.'

Juist de combinatie van natuurwetenschappelijk en sociaalwetenschappelijk onderzoek maakt TRANSWATER bijzonder. Het project kijkt niet alleen naar de gevolgen van droogte en hitte voor waterkwaliteit en -beschikbaarheid, maar verbindt deze ook met ecologische, gezondheids-, juridische en bestuurlijke risico's.

TRANSWATER brengt universiteiten, hogescholen, drinkwaterbedrijven, waterschappen, natuur- en landbouworganisaties en andere maatschappelijke partners samen. In regionale transitieateliers ontwikkelen onderzoekers en betrokken partijen gezamenlijk kennis en mogelijke oplossingen voor de praktijk.

De inzichten worden vertaald naar mogelijke routes voor verandering, beoordelingskaders en instrumenten die overheden en waterbeheerders ondersteunen bij het maken van keuzes. Het uiteindelijke doel: een robuust en klimaatbestendig Nederlands watersysteem dat ook richting 2100 voldoende schoon water kan leveren voor mens en natuur.